TikTok Batılı ülkelerde neden yasaklanıyor?

Washington, TikTok’un Çin tarafından çeÅŸitli operasyonlarla propaganda aracı olarak kullanılabileceÄŸinden endiÅŸe ediyor ve platformun satışı için baskı uyguluyor.

Doç. Dr. Berrin Kalsın, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve bazı Batılı ülkelerde TikTok kısıtlamalarının ardında yatan veri güvenliğiyle ve olası algı operasyonlarıyla ilgili kaygıları, AA Analiz için kaleme aldı.

***

Son aylarda Amerika BirleÅŸik Devletleri (ABD), Kanada ve bazı Avrupa ülkeleri, TikTok’a kısıtlamalar getirme çabalarını artırdı. Özellikle ABD Temsilciler Meclisi Dış Ä°liÅŸkiler Komitesi, verileri güvende tutmak amacıyla ABD BaÅŸkanı Joe Biden’a uygulamayı yasaklama yetkisi verecek bir yasa çıkardı. 20’den fazla ABD eyaleti, devlet çalışanlarının devlet tarafından verilen cihazlarda TikTok kullanmasını yasakladı. Bazı ABD üniversiteleri, TikTok’un Wi-Fi aÄŸlarından kullanımını yasakladı. Hindistan, TikTok’u 2020’de gizlilik ve güvenlik endiÅŸeleri nedeniyle yasaklamıştı. Tayvan ise TikTok da dahil olmak üzere hükümet cihazlarında Çin yapımı yazılımların kullanımına bir çeÅŸit kamu sektörü yasağı getirmiÅŸti. Avrupa Komisyonu, Avrupa BirliÄŸi (AB) Konseyi ve Parlamentosu geçen ay personelin iÅŸ cihazlarında TikTok bulundurmasını yasaklayacaklarını duyururken Kanada uygulamayı devlet tarafından verilen mobil cihazlarda geçen ay yasakladı. Bazı Alman Bakanlıkları TikTok’un resmi telefonlarda kullanılmasını yasaklarken Fransa Ulusal BiliÅŸim ve Özgürlükler Komisyonu (CNIL), ocak ayında veri koruma ihlalleri nedeniyle TikTok’a 5 milyon avro para cezası verdi. Fransız Senatosu bu ay uygulamaya iliÅŸkin bir soruÅŸturma baÅŸlattı. Estonya’da Savunma Bakanlığı yetkililerinin TikTok’u iÅŸlerinde veya kiÅŸisel cihazlarında bulundurması yasak. Ä°ngiltere’nin kamusal yayıncısı BBC ise personeline TikTok’u ihtiyaç duymadıkları sürece kullanmamalarını ve cihazlarından silmelerini söyledi. TikTok’un Çin’de kullanılmaması ve uygulamanın sahibi ByteDance’ın Çinli müşterilerine TikTok yerine uygulamanın Douyin adlı benzer bir sürümünü sunması ise cabası.

Yasakların altında yatan nedenler

Bu yasaklamaların altında yatan nedenlerden biri özellikle TikTok’un baÄŸlı bulunduÄŸu Çinli ÅŸirket ByteDance’ın Çin hükümeti ile veri paylaşımından kaynaklanıyor. Çin yasalarına göre Çinli ÅŸirketlerin hükümetle bilgi paylaÅŸması gerektiÄŸi için TikTok’un ABD müşteri verilerini riske atabileceÄŸine dair endiÅŸeler bulunuyor. TikTok, Oracle ile yaptığı anlaÅŸmanın bir parçası olarak, algoritmasının üçüncü taraflarca incelenmesine izin vereceÄŸini vaat ediyor. Her ne kadar TikTok, bağımsız çalıştığını ve ABD verilerini Oracle ile bir ittifak yoluyla koruduÄŸunu söylese de ÅŸirketle ilgili diÄŸer endiÅŸeler arasında, TikTok’un çocukların mahremiyetini ihlal etmesi ve çocukların ve gençlerin zararlı içeriklere maruz kalmaları yer alıyor. ÇoÄŸu sosyal medya uygulaması, kullanıcının arkadaÅŸ ağından içerik önerirken; TikTok, aÄŸ, arama ve hatta oturum açma gerektirmeyen bir algoritmaya sahip. Videoları arÅŸivlerinden alarak izleyicinin neyi sevdiÄŸini öğrenerek bağımlılık yapma yoluna gidiyor ve bu durum özellikle çocukların ve gençlerin olumsuz etkilenmesine yol açıyor. Federal SoruÅŸturma Bürosu (FBI) dahil birçok farklı kurumun açıklamalarına göre Çin hükümeti uygulamanın öneri algoritmasını kontrol ediyor ve içeriÄŸi potansiyel olarak manipüle ederek kullanıcıları etkilemek üzere hareket ediyor. Amerika’da TikTok kullanıcıları uygulamayı günde ortalama 46 dakika kullanıyor, bu süre YouTube, Instagram ve Facebook’ta geçirilen süreden daha uzun. Dolayısıyla olumsuz içeriÄŸe diÄŸer sosyal medya platformlarından çok daha fazla maruz kalındığı biliniyor.

Veri güvenliği endişeleri

ÇoÄŸu sosyal medya platformu gibi TikTok da kullanıcıların telefonları, kullanım alışkanlıkları ve konumları hakkında bilgi toplayıp üçüncü taraf izleme hizmetlerini kullanıyor. Çin yasalarına göre hükümet, yurt dışında tutulan veriler de dahil olmak üzere Çinli firmalardan her türlü veriyi talep edebilir. Ancak TikTok, yabancı kullanıcıların verilerini Çin’in dışında tutarak bu tür korkuları yatıştırmaya çalışsa da bu hamle tek başına pek bir ÅŸey ifade etmiyor. GeçtiÄŸimiz ay BuzzFeed tarafından hazırlanan bir rapor, Çin merkezli TikTok personelinin Amerikalı kullanıcıların verilerine tekrar tekrar eriÅŸtiÄŸini ortaya çıkardı. TikTok’un güvenlik departmanında görevli bir üyesinin “Çin’de her ÅŸey görülüyor.” cümlesi bu durumu daha da açığa çıkarıyor.

Algı operasyonu endişeleri

Özellikle ABD tarafından TikTok üzerine kısıtlamalar getirmesinin diÄŸer bir nedeni ise platformun kullanıcılar tarafından haber alma amacıyla kullanılması. Washington, TikTok’un Çin tarafından çeÅŸitli operasyonlarla propaganda aracı olarak kullanılabileceÄŸinden endiÅŸe ediyor ve platformun satışı için baskı uyguluyor. Yani asıl sorun TikTok’un kullanıcılar hakkında ne öğrendiÄŸi deÄŸil, kullanıcıların ondan ne öğrendiÄŸiyle ilgili. Bu durum iÅŸin aynı zamanda siyasi bir tarafı olduÄŸunu da gösteriyor. ByteDance tarafı ise konunun sadece ulusal güvenlik olmadığının farkında ve mülkiyet deÄŸiÅŸikliÄŸinin sorunu çözmeyeceÄŸini iddia ediyor.

Uygulama, kendisini “gününüzü güzelleÅŸtirecek” içeriÄŸe sahip bir eÄŸlence platformu olarak sunuyor. Ancak platform büyüdükçe çıktısının geniÅŸliÄŸi de artmış durumda. Oxford Ãœniversitesi Reuters Enstitüsü’ne göre, TikTok kullanıcılarının yaklaşık üçte biri platformu bir haber kaynağı olarak kullanıyor. Ana akım medyanın zayıf olduÄŸu ülkelerde bu pay daha da yüksek. Endonezya, Malezya, Filipinler ve Tayland’da kullanıcıların yaklaşık yarısı haber almak için uygulamayı tercih ediyor. TikTok’un bir haber platformu olarak artan rolü özellikle ABD’de endiÅŸe uyandırıyor. Zira ABD senatörü Ted Cruz’un TikTok’u “Çin Komünist Partisinin (ÇKP) Amerikalıların gördüklerini, duyduklarını ve nihayetinde düşündüklerini etkilemek için kullanabileceÄŸi bir Truva atı” olarak nitelendirmesi bu endiÅŸenin apaçık bir kanıtı. TikTok kullanıcılarının ÇKP’nin yararına olan dezenformasyon kampanyalarına maruz kalıp kalmadıkları büyük bir soru iÅŸareti ancak Amerikalı gençlerin favori eÄŸlence kaynağı ve haber alma kaynaklarının nihayetinde Çin’den yönetildiÄŸi düşüncesi yasaklara gidilen yolda etkin faktörler arasında.

[Doç. Dr. Berrin Kalsın, İbn Haldun Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Opinion Dijital Medya Ajansı Direktörüdür.]

* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynak: AA