Türkiye’nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, 14 gün boyunca Uluslararası Uzay Ä°stasyonu’nda (ISS) üniversite ve araÅŸtırma kurumlarınca hazırlanan 13 farklı bilimsel deneyi gerçekleÅŸtirecek.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından yapılan açıklamada, Türkiye’nin insanlı ilk uzay görevinde yapılması planlanan bilimsel deneylere iliÅŸkin bilgi verildi.

Deneyler için bir çağrı yayınlandığı belirtilen açıklamada, bu çağrıya gelen cevapların Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve TÜBİTAK Uzay uzmanlarından oluşan komisyon tarafından değerlendirildiği ifade edildi.

Açıklamada, Türkiye’nin ilk astronotu Gezeravcı’nın yapacağı deneylere iliÅŸkin ÅŸu bilgiler paylaşıldı:

“TÃœBÄ°TAK Marmara AraÅŸtırma Merkezi (MAM) tarafından geliÅŸtirilen UYNA deneyiyle yüksek sıcaklıklara dayanıklı, yüksek mukavemetli alaşımların üretilmesi çalışması, KIBO modülünde bulunan ELF kullanılarak gerçekleÅŸtirilecek. Ergitme ve katılaÅŸma prosesleri sırasında termofiziksel ve kristal büyümesi gibi özellikler üzerinde yer çekimsiz ortam etkileri araÅŸtırılacak. Bunun, Türkiye’nin uzay, havacılık ve savunma sanayisi için yeni nesil malzeme geliÅŸtirme kabiliyeti kazanmasında önemli katkısı olması hedefleniyor.

TÜBİTAK MAM tarafından geliştirilen ikinci proje gMETAL deneyiyle kimyasal tepkimesiz koşullarda, katı parçacıklarla akışkan ortamı arasında homojen bir karışımın oluşturulmasına yer çekiminin etkisi araştırılacak. Böylece uzay araçlarının itki sistemlerinin daha verimli hale getirilmesi sağlanacak.

Boğaziçi Üniversitesi tarafından geliştirilen UzMAn deneyiyle dünyada zorlu koşullara adapte olan mikroalg türlerinin yer çekimsiz koşullar altında büyüme ve dayanıklılık testlerinin gerçekleştirilmesi, metabolik değişikliklerinin incelenmesi, karbondioksit (CO2) yakalama performanslarının ve oksijen (O2) üretim kabiliyetlerinin belirlenmesi için bilim misyonu ortağı TÜBİTAK MAM ile yaşam destek sistemi geliştirilmesi hedefleniyor.

Ege Üniversitesi tarafından geliştirilen EXTREMOPHYTE deneyiyle uzayda ve yeryüzünde yetiştirilen ve de tuz stresine maruz bırakılan A. thaliana ve S. parvula bitkilerinde yeni nesil dizilemeyle (RNA-seq) transkriptomun ortaya konulması ve mikro yerçekiminde glikofitik ve halofitik bitkilerin tuz stresine verdikleri bazı fizyolojik ve moleküler yanıtların karşılaştırılması planlanıyor.

Ankara Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen METABOLOM araştırmasıyla, uzay koşullarının insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin ortaya çıkarılması amaçlanıyor. Bu olumsuz etkilerin azaltılmasına yönelik, uzay görevine katılan astronotun, uzay ortamı koşullarının etkisiyle gen ekspresyonlarında ve metabolizmalarında gerçekleşen fizyolojik ve biyokimyasal değişimlerin incelenmesi öngörülüyor. Çalışmayla, vücuttaki sistem çapındaki değişikliklerin uzay yolcularının sağlığına yönelik olası risk faktörlerinin anlaşılmasında yeni bilgiler sağlanması amaçlanıyor. Çalışmanın dünyada var olan hastalıklar için yeni tedaviler ve önleyici tedbirlerin geliştirilmesinde faydalı olabileceği de düşünülüyor.

Hacettepe Ãœniversitesi tarafından geliÅŸtirilen MÄ°YELOÄ°D deneyiyle uzay misyonu katılımcılarının maruz kalacağı yolculuk ve uzay koÅŸulları, kozmik radyasyon hasarının immünolojik olarak ‘miyeloid kökenli baskılayıcı hücreler (MKBH) düzeyinde ölçülmesi ve deÄŸerlendirilmesi hedefleniyor.

Ãœsküdar Ãœniversitesi tarafından geliÅŸtirilen MESSAGE deneyiyle yer çekimsiz ortamdan etkilenen henüz iÅŸlevi keÅŸfedilememiÅŸ genlerin tespit edilmesi ve uzay görevlerinde, bağışıklık hücrelerinden hangilerinin yer çekimi tarafından direkt olarak etkileneceÄŸinin, CRISPR gen mühendisliÄŸi yöntemleriyle belirlenmesi amaçlanıyor.Yıldız Teknik Ãœniversitesi tarafından geliÅŸtirilen ALGALSPACE deneyiyle uzayda, Antarktik ve ılıman bölge mikroalglerinin büyüme verileri karşılaÅŸtırılarak, literatürde ilk kez kutup alglerinin uzayda kullanımına yönelik bir çalışma gerçekleÅŸtirilecek. Uzayda algler, CO2’den O2 rejenerasyonu, ek gıda temini, su iyileÅŸtirme, yaÅŸam destek alanlarında kullanılmak amaçlarıyla araÅŸtırılacak.

Aynı üniversite tarafından gerçekleÅŸtirilen CRISPR-GEM deneyiyle insanlığın uzaydaki geleceÄŸi için aşılması gereken en büyük engellerden olan uzun süreli uzay görevlerinde sürdürülebilir bir sistemin saÄŸlanamaması sorununu çözmek amacıyla tasarlanan biyorejeneratif yaÅŸam destek sistemlerinin iskeleti olan bitkilerin, uzay görevi sırasında meydana gelen biyolojik ve biyolojik olmayan stresler karşısındaki savunma mekanizmalarının anlaşılması ve geliÅŸtirilmesine yönelik moleküler biyolojinin modern gen düzenleme tekniklerinden CRISPR’in mikro yer çekimi ortamda bitkiler üzerindeki etkinliÄŸinin araÅŸtırılması amaçlanıyor.

Muş Bilim ve Sanat Merkezi öğrencilerince hazırlanan PRANET deneyiyle propolisin mikro yer çekimi ortamındaki bakteriler üzerindeki etkisi araştırılacak. Kontrol ve deney grupları oluşturularak propolisin anti bakteriyel etkisi test edilecek, sonuçların yer çekimli ortamla benzer sonuçlar verip vermeyeceği karşılaştırılacak.

Haliç Üniversitesince yapılan VOKALKORD deneyiyle solunum sistemi fizyolojisi içinde akıllı saat yapay zeka desteğiyle seste meydana gelen frekans değişiminden rahatsızlıkların tespit edilmesi ve yer çekimsiz ortamın etkilerinin insan sesi üzerine etkilerinin araştırılması planlanıyor.

Nişantaşı Üniversitesince gerçekleştirilecek OKSİJEN SATURASYONU deneyiyle, yapay zeka desteğiyle verilen havanın oksijen seviyesini hesaplayarak düşük yer çekiminin sebep olduğu farklılıklar ve rahatsızlıkların tanımlanması hedefleniyor.

TÃœBÄ°TAK UZAY tarafından gerçekleÅŸtirilen MÄ°YOKA deneyiyle ilk Türk uzay yolcusu, istasyonda elektronik kart üzerine kurÅŸunsuz bileÅŸen montajı gerçekleÅŸtirecek. Uzay görevi sonrası dünyaya getirilecek elektronik kartlar TÃœBÄ°TAK UZAY tarafından ayrıntılı incelemeye tabi tutularak mikro yer çekiminin kurÅŸunsuz lehimleme sürecine etkileri bilim dünyasının kullanımına sunulmak üzere raporlanacak.”

Bakanlıktan yapılan açıklamada, CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan’ın 9 Åžubat 2021’de Milli Uzay Programı’nı açıkladığı anımsatılarak, 10 hedef içerisinde yer alan bir Türk vatandaşının uzaya gönderilmesi için baÅŸlatılan projede sona gelindiÄŸi belirtildi.

Ä°lk Türk astronotu Alper Gezeravcı’nın, bilim misyonu kapsamında uzaya gönderileceÄŸi bildirilen açıklamada, Türkiye Uzay Ajansı (TUA), TÃœBÄ°TAK Uzay ve Axiom Space uzmanlarının detaylı ve zorlu bir süreç sonunda seçtiÄŸi astronot adayları Alper Gezeravcı ile Tuva Cihangir Atasever’in, CumhurbaÅŸkanı ErdoÄŸan tarafından ilk kez 29 Nisan 2023’te Ä°stanbul TEKNOFEST’te tanıtıldığı bilgisi paylaşıldı.

Açıklamada, aday eÄŸitimlerinin ABD, Japonya, Almanya ve Türkiye’de gerçekleÅŸtirildiÄŸine iÅŸaret edilerek, bunun yanı sıra Uluslararası Uzay Ä°stasyonu’nda (ISS) yapılacak 13 bilim deneyinin de belirlendiÄŸi ifade edildi.

Söz konusu deneylerin, mikro yer çekimi ve uzay ortamında, insan genetiği, insan sağlığı, biyoloji, malzeme bilimi, üretim teknolojileri ve temel bilimler alanlarında yapılacağı aktarılan açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Deneylerin entegrasyon ve uyum çalışmaları ise TÃœBÄ°TAK Uzay, Axiom Space ve NASA ile koordineli ÅŸekilde yürütülecek. Axiom Space’in, ISS’e göndereceÄŸi ‘Ax-3’ görevi için 4 kiÅŸiden oluÅŸan mürettebat yer alıyor. Gezeravcı’nın Ax-3 uçuÅŸunda birlikte görev alacağı kiÅŸiler, ABD ve Ä°spanya’yı temsilen misyon lideri Michael Lopez-Alegria, Ä°talyan Hava Kuvvetlerinden Pilot Walter Villadei ve Avrupa Uzay Ajansı adına katılan Ä°sveçli Marcus Wandt olarak belirlendi.”

Fırlatma töreni birçok ilden izlenebilecek

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ve bilim insanlarından oluÅŸan heyetin, Florida eyaletinde gerçekleÅŸtirilecek fırlatma törenine katılmak üzere ABD’ye gittiÄŸi hatırlatılan açıklamada, fırlatma iÅŸleminin 17 Ocak’ı 18 Ocak’a baÄŸlayan gece TSÄ° 01.11’de yapılacağı bildirildi.

Açıklamada, ISS’ye kenetlenmenin ise 19 Ocak saat 13.15’te gerçekleÅŸeceÄŸine iÅŸaret edildi.

Törenin, 17 Ocak saat 23.00’ten itibaren Ankara-Kızılay ile Ä°stanbul-Taksim’deki planetaryumlardan da takip edilebileceÄŸine dikkat çekilen açıklamada, ÅŸu ifadeler kullanıldı:

“Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından Ä°stanbul ve Ankara’daki meydanlara, ‘dome çadır’ adı verilen dev kubbeli alanlardan planetaryumlar oluÅŸturuldu. Ankara ODTÃœ YerleÅŸkesi’nde bulunan TÃœBÄ°TAK Uzay Teknolojileri AraÅŸtırma Enstitüsü Yer Ä°stasyonu’nda görevli uzay mühendisleri ve bilim insanları tarafından astronotun uzay istasyonuna yolculuÄŸu anbean takip edilecek. Fırlatma töreni, bilim merkezlerinde de izlenebilecek, bu merkezlerde atölye çalışmalarından, uzay filmleri gösterimine kadar birçok programa yer verilecek. Fırlatma töreni; Konya Bilim Merkezi, Bursa Gökmen Uzay Havacılık EÄŸitim Merkezi (GUHEM), Bilim Ãœsküdar, Antalya Bilim Merkezi, Gaziantep Müzeyyen Erkul Bilim Merkezi, Aksaray Bilim Merkezi, Trabzon Özdemir Bayraktar Bilim Merkezi ile Kayseri Bilim Merkezi’den de izlenebilecek.”

CumhurbaÅŸkanı ErdoÄŸan Kabine Toplantısı’nda ilk Türk astronot Gezeravcı ile video konferansla görüştü

CumhurbaÅŸkanı ErdoÄŸan, Milli Uzay Programı’nın ilk ayağı olan “ilk insanlı uzay misyonu” kapsamında Uluslararası Uzay Ä°stasyonu’na (ISS) gönderilecek ilk Türk astronot Alper Gezeravcı ile Kabine Toplantısı esnasında video konferansla görüştü.

Bakan arkadaÅŸlarıyla Kabine Toplantısı’nı gerçekleÅŸtirdiklerini belirten CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan, kabine üyelerinin selamlarını Gezervacı’ya iletti.

Gezeravcı da “ilk insanlı uzay misyonu” faaliyetini gerçekleÅŸtirecekleri Florida’nın Orlando kentinde karantinada olduÄŸunu söyledi.

CumhurbaÅŸkanı ErdoÄŸan’ın, Gezeravcı’nın yarın gece tarihi bir göreve çıkacağını belirtmesi üzerine Gezeravcı, “Tüm hazırlıkları tamamlamış vaziyette görev saatini beklemekteyiz Sayın CumhurbaÅŸkanı’m.” dedi.

ErdoÄŸan’ın, “Uzay görevi icra eden ilk vatandaşımız sen olacaksın. Milletimize gerçekten büyük bir gurur yaÅŸatacaksın. Hazır mısın?” diye sorması üzerine Gezeravcı, alınlarının akıyla bu görevi icra edecek ÅŸekilde hazır olduklarını belirtti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, şunları kaydetti:

“Bu görev hem bilim misyonu hem de çocuklarımıza, gençlerimize ilham kaynağı olması yönüyle çok çok kıymetli. Ä°nÅŸallah bu yeni bir baÅŸlangıç olacak. Bu misyonun devamını getireceÄŸiz. Hedefi hep daha yükseÄŸe taşıyacağız. Sana ve ekip arkadaÅŸlarına baÅŸarılar diliyoruz. SaÄŸlıcakla bu görevi tamamlamanı temenni ediyorum. Rabb’im yar ve yardımcın olsun. Yolun açık olsun.”

Gezeravcı da “Gelecek nesillerimize, hayallerimizi sınırlandıran bu perdeyi açmaya vesile olduÄŸunuz için sizlere minnettarız. Çok teÅŸekkür ederiz. Aksiyon 3 ekibinin selamlarını iletiyorum.” dedi.

Kaynak: AA