5 soruda Türkiye’nin UAD’deki Ä°srail’e karşı soykırım davasına müdahillik baÅŸvurusu

Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanı’nda (UAD) Ä°srail’e karşı açtığı soykırım davasına müdahil olacağını açıklayan Türkiye, davaya müdahil olmak için 7 AÄŸustos’ta Lahey’de dosya sunacak.

Diplomatik kaynaklardan edinilen bilgiye göre, Güney Afrika tarafından 29 Aralık 2023’te Ä°srail’e karşı açılan soykırım davasında, Soykırım SözleÅŸmesi’nin çeÅŸitli hükümlerinin yorumlanması söz konusu ve Türkiye, sözleÅŸmeye taraf olduÄŸu cihetle davaya müdahillik beyanı sunma hakkına sahip bulunuyor.

Türkiye’nin UAD’deki Ä°srail’e karşı soykırım davasına müdahillik baÅŸvurusuna iliÅŸkin merak edilen 5 soru ve diplomatik kaynakların verdiÄŸi cevaplar şöyle:

“1- MüdahilliÄŸin dayanağı nedir?

Türkiye’nin Uluslararası Adalet Divan’na müdahillik beyanı, Divan’ın Statüsü’nün 63. maddesindeki ÅŸu ifadeye dayanıyor:

1- UyuÅŸmazlığın taraflardan baÅŸka devletlerin de katıldığı bir sözleÅŸmenin yorumlanması söz konusu olduÄŸu zaman, yazman bu devletlere hemen durumu bildirir. 2. Bu ÅŸekilde bilgilendirilen her devlet davaya müdahil olma hakkına sahiptir; ancak bu hakkını kullanırsa, kararla verilen yorum kendisi için de eÅŸit derecede baÄŸlayıcı olacaktır.”

2- Türkiye’nin müdahilliÄŸine iliÅŸkin hukuki süreç nasıl ilerleyecek?

Kurallara göre Divan, müdahillik beyanını görülmekte olan davanın tarafları olan Güney Afrika Cumhuriyeti ve Ä°srail’e bildirerek yazılı gözlemlerini isteyecek.

Divan, kabul edilebilirliğe ilişkin kararını, gerekmesi halinde sözlü duruşma tertip ederek verecek.

Davanın tarafları müdahillik beyanına iliÅŸkin gözlemlerini yazılı olarak sunabilecek, yazılı taraf gözlemleri alınması halinde, Türkiye’nin, karşı gözlemlerini yazılı olarak sunma hakkı saklı bulunuyor.

3- UAD’deki Güney Afrika-Ä°srail baÅŸvurusuna diÄŸer ülkeler müdahillik talebinde bulunabilir mi?

UAD’deki Güney Afrika/Ä°srail baÅŸvurusuna bugüne kadar Nikaragua, Kolombiya, Libya, Meksika, Filistin ve Ä°spanya müdahillik talebinde bulundu.

Divan bu başvurular ile ilgili henüz karar vermedi.

4- Müdahillik mekanizması başka davalarda uygulandı mı?

UAD Statüsü’nün 63. maddesiyle düzenlenen müdahillik müessesesine UAD önündeki diÄŸer baÅŸvurularda da müracaat edilmiÅŸti.

Buna örnek olarak, Ukrayna ve Rusya Federasyonu arasındaki başvuruda UAD 32 ülkeden gelen müdahillik beyanını kabul edilebilir bulmuştu.

Bunun yanı sıra Gambiya ve Myanmar arasındaki başvuruda, Divan 7 ülkenin müdahillik talebinin kabul edilebilir olduğunu kararlaştırmıştı.

5- Dava sürecinin ne zaman sonuçlanması beklenmektedir?

Divanın önündeki sürecin sonuçlanacağı tarih konusunda öngörüde bulunulmasının güç olduğu ifade ediliyor.

UAD önündeki süreç, Güney Afrika Cumhuriyeti’nin 29 Aralık 2023 baÅŸvurusuyla baÅŸladı. Mevcut aÅŸamada Divan, Güney Afrika Cumhuriyeti’nin, davaya görüş sunması için son tarih olarak 28 Ekim 2024’ü belirledi.​​​​​​​

Ä°srail’in karşı görüşünü sunması için son tarih de 28 Temmuz 2025 olarak belirlendi.

Divan’ın bugüne kadarki içtihadı göz önünde bulundurulduÄŸunda, dava sürecinin 4-5 yıl sürebileceÄŸi deÄŸerlendiriliyor.

Güney Afrika’nın Uluslararası Adalet Divanı’nda Ä°srail aleyhine açtığı soykırım davası

Güney Afrika Cumhuriyeti, 29 Aralık 2023’te, 1948 tarihli BirleÅŸmiÅŸ Milletler (BM) Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması SözleÅŸmesi’ni ihlal ettiÄŸi gerekçesiyle Ä°srail aleyhine Uluslararası Adalet Divanı’nda dava açmıştı.

Güney Afrika, Gazze’deki durumun aciliyet teÅŸkil etmesi nedeniyle UAD’den ihtiyati tedbirlere hükmetmesini istemiÅŸ ve tedbir talebine iliÅŸkin duruÅŸmalar, 11-12 Ocak’ta Lahey’deki Barış Sarayı’nda yapılmıştı.

Divan, 26 Ocak’ta tedbir kararlarını açıklamıştı.

Buna göre, Ä°srail’in Soykırım SözleÅŸmesi’nin 2. maddesinde tanımlanan fiillerin iÅŸlenmemesi için elinden gelen tüm önlemleri almasına, Ä°srail ordusunun Soykırım SözleÅŸmesi’nin 2. maddesindeki fiilleri iÅŸlemesini engelleyecek önlemleri ivedilikle almasına, Gazze’deki Filistinlilere yönelik soykırım çaÄŸrısı yapanları önlemek, engellemek ve cezalandırmak için gereken tüm adımları atmasına, Gazze’deki Filistinlilerin karşılaÅŸtığı olumsuz yaÅŸam koÅŸullarını ortadan kaldırmak için ihtiyaç duyulan temel hizmetlere ve insani yardımın saÄŸlanmasını mümkün kılan acil ve etkili önlemleri almasına, Gazze’deki Filistinlilere karşı Soykırım SözleÅŸmesi’nin ihlalini gösteren delillerin yok edilmesini önlemek ve korunmasını saÄŸlamak için etkili tedbirler almasına, kararın yürürlüğe girmesinden itibaren 1 ayda alınan tüm tedbirler hakkında Mahkemeye bir rapor sunmasına hükmetmiÅŸti.

Divan, Güney Afrika’nın 6 Mart’ta yaptığı ek tedbir talebi üzerine 28 Mart’ta açıkladığı ek tedbir kararında, Ä°srail’den Gazze’ye acilen ihtiyaç duyulan insani yardımların ulaÅŸtırılmasını saÄŸlamasını, Filistinlilerin haklarını ihlal etmemesi gerektiÄŸini ve ek tedbirlere iliÅŸkin aldığı önlemleri 1 ay içinde Mahkemeye bir rapor sunmasına karar vermiÅŸti.

Divan 24 Mayıs’taki kararında, Refah’ta, sıkışan Filistinlilerin karşı karşıya kaldığı insani felaket tehlikesi nedeniyle daha önce hükmettiÄŸi tedbirlerin yeterli olmadığını belirterek, Ä°srail’in Refah kentine yönelik askeri saldırılarını derhal durdurmasına, Gazze’de acilen ihtiyaç duyulan hizmetlerin ve insani yardımın engelsiz bir ÅŸekilde saÄŸlanabilmesi için Refah Sınır Kapısı’nı açık tutmasına, BM yetkili organları tarafından soykırım iddialarını araÅŸtırmak üzere görevlendirilenlerin, Gazze Åžeridi’ne engelsiz eriÅŸimini saÄŸlamak üzere etkili tedbirler almasını ve alınacak tüm tedbirlere iliÅŸkin bir ay içinde Mahkeme’ye bir rapor sunmasına hükmetmiÅŸti.

Türkiye, müdahil olmak için 7 AÄŸustos’ta Lahey’de dosya sunacak

Türkiye, Güney Afrika’nın Ä°srail’e karşı Uluslararası Adalet Divanı’nda 29 Aralık 2023’te açtığı davanın hemen ardından, 3 Ocak’ta yaptığı açıklamayla bu baÅŸvuruyu memnuniyetle karşıladığını kaydetmiÅŸti.

5 Mayıs’ta, Türkiye’nin Güney Afrika’nın UAD’de Ä°srail’e karşı açtığı soykırım davasına müdahil olacağını açıklayan DışiÅŸleri Bakanı Hakan Fidan, bugün Türkiye’nin davaya müdahil olmak için 7 AÄŸustos’ta Lahey’de dosya sunacağını bildirmiÅŸti.

Kaynak: AA