Ukrayna’dan Rus gaz akışının durması Türkiye’yi Avrupa’nın enerji tedarikinde kritik hale getiriyor

Uzmanlar, Kiev yönetiminin, Rus gazının Ukrayna üzerinden Avrupa’ya sevkiyatını 1 Ocak itibarıyla durdurmasının ardından, Türkiye’nin Avrupa’ya gaz tedarik rolünün daha kritik hale geldiÄŸini düşünüyor.

Rusya-Ukrayna savaşı öncesinde, Rusya, Avrupa BirliÄŸi’nin (AB) en büyük doÄŸalgaz tedarikçisi olarak öne çıkarken, 50 yıl süren boru hattı yatırımları sonucunda 2022 itibarıyla AB pazarındaki payını yüzde 40’a kadar artırmıştı.

SavaÅŸ öncesi, Rusya’nın payı, AB gaz portföyünde 2018’de 201,7 milyar metreküp düzeyine kadar yükselse de 2023’te bu miktar yaklaşık 35 milyar metreküpe kadar geriledi. Söz konusu miktarın 15 milyar metreküpü boru gazı olarak Ukrayna üzerinden kalan kısmı ise sıvılaÅŸtırılmış doÄŸal gaz (LNG) olarak sevk edildi.

SavaÅŸ nedeniyle uygulanan yaptırımlar sonucu, Rusya müşterilerini ABD, Katar gibi sıvılaÅŸtırılmış doÄŸalgaz (LNG) tedarikçilerine ve üretim kapasitesini artıran Norveç’e kaptırdı.

Rus gazını Avrupa’ya taşıyan baÅŸlıca boru hatları olan Kuzey Akım 1, Kuzey Akım 2 ve Yamal-Avrupa boru hatları kullanıma kapanırken, Ukrayna’dan gaz sevkiyatının durması durumunda Türkiye, TürkAkım boru hattıyla tek geçiÅŸ güzergahı olarak ön plana çıkıyor.

Türkiye ile Rusya arasında imzalanan anlaÅŸma çerçevesinde, Ocak 2020’de devreye giren TürkAkım projesi, yüksek kapasitesiyle enerji denkleminde dikkati çekiyor.

Her biri yıllık 15,75 milyar metreküp kapasiteye sahip iki hattan oluÅŸan TürkAkım, bugüne kadar Türkiye’ye 40 milyar, Avrupa’ya ise 53 milyar metreküpten fazla doÄŸalgaz tedarik etti.

Rus yetkililer, Türkiye üzerinden Avrupa’ya toplamda 63 milyar metreküp gaz sevk edilebileceÄŸini belirtmiÅŸti.

Öte yandan, Ukrayna’nın, gazın kesilmesinin ardından Rusya’dan gelen transit ücretlerinde yıllık yaklaşık 800 milyon dolar, Gazprom’un ise gaz satışlarından yaklaşık 5 milyar dolar kaybedeceÄŸi tahmin ediliyor.

“Türk piyasası, Rus gaz ihracatı için çıkış noktasına haline geliyor”

Erste Investment Petrol ve Gaz Analisti Tamas Pletser konuya iliÅŸkin AA muhabirine yaptığı deÄŸerlendirmede Ukrayna’nın bu adımının dolaylı olarak Rusları, Türk pazarına daha fazla gaz satmaya ve hem Mavi Akım hem de TürkAkımı boru hatları üzerinden daha fazla gaz iletmeye yönlendirdiÄŸini belirterek, “Türk piyasası Rus gaz ithalatı için ana transit güzergahlarının kapanması nedeniyle daha da önemli bir çıkış noktası haline geliyor.” dedi.

Türkiye, Avrupa’ya gaz tedarikine yönelik Türkiye’nin, bölgesel bir gaz ticaret merkezi olmanın yanında Güney ve DoÄŸu Avrupa’ya gaz tedarikinde kritik bir rol oynama konusunda mükemmel bir konumda bulunduÄŸunu kaydeden Pletser, Türkiye’nin enerji konusunda çok sayıda kaynak ülkeye yakın olduÄŸuna ve bu ülkelerden gelen boru hatlarına ev sahipliÄŸi yaptığına iÅŸaret etti.

Pletser, Azerbaycan ve Türkmenistan gazı ve hatta Katar-Türkiye doğal gaz boru hattı gibi olası projelerin de rol oynadığı avantajlı coğrafyada siyaset ve güvenlikle alakalı sorunları çözülmesi durumunda birçok fırsatın bulunduğunu belirterek, şunları kaydetti:

“DoÄŸru bir yönetimle, Türkiye’nin ticaret merkezi ve tedarik noktası olarak parlak bir geleceÄŸi var. Türkiye, doÄŸal gaz için önemli bir merkez olabilir ve ülke, Orta DoÄŸu, Karadeniz, Rusya ve Akdeniz gaz kaynakları ile Orta ve GüneydoÄŸu Avrupa’daki ana müşteriler arasında önemli bir aracı rolü oynayabilir.”

“Türkiye, Avrupa’ya gaz akışında önemli rol üstlenecek”

Japonya Enerji Ekonomisi Enstitüsü Kıdemli Ekonomisti Akira Yanagisawa da sevkiyatın durmasından önce her yıl 45 milyar metreküp gazın, Ukrayna üzerinden Rusya’dan Avrupa’ya sevk edildiÄŸini anımsatarak, “Bu nedenle ÅŸimdi Avrupa, Ukrayna üzerinden yapılan sevkiyatın askıya alınması nedeniyle gaz açığını kapatmak için yurtdışından LNG ithal etmek zorunda kalacak veya Rusya’dan Türkiye üzerinden boru hattıyla gaz sevkiyatını artıracaktır.” ifadelerini kullandı.

Yanagisawa, Avrupa’ya sevkiyat konusunda TürkAkım dışında pek seçenek kalmadığına iÅŸaret ederek, “Bu nedenle, Türkiye, Rusya’dan Avrupa’ya boru hattıyla gaz iletimindeki artan hacmi kabul etmede önemli bir rol üstlenecektir.” deÄŸerlendirmesinde bulundu.

Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsü AraÅŸtırma Görevlisi Zuzana Princova ise mevcut durumda Rusya’nın TürkAkım aracılığıyla Türkiye üzerinden gaz sevkiyatını artırabileceÄŸine iÅŸaret ederek, “EÄŸer Türkiye üzerinden geçen boru hatlarında boÅŸ kapasite varsa, Türkiye, Rus veya Azerbaycan gazının Avrupa’ya sevkiyatında artış saÄŸlayabilecektir. Bence bu büyük ölçüde bir kapasite meselesidir.” açıklamasında bulundu.

Türkiye, attığı adımlarla gaz merkezi olma hedefini pekiştiriyor

Son 20 yılda kurduÄŸu LNG ve Yüzer LNG Depolama ve GazlaÅŸtırma Ãœnitesi (FSRU) tesisleriyle boru gazının yanı sıra sıvılaÅŸtırılmış doÄŸal gaz tedarik kapasitesini de artıran Türkiye, 2024’te yaklaşık 100 milyar metreküp LNG tedarikini öngören anlaÅŸmalara imza attı.

Bu çerçevede Boru Hatları ile Petrol Taşıma AÅž’ın (BOTAÅž) geçen yıl 4 farklı ÅŸirketle imzaladığı sıvılaÅŸtırılmış doÄŸal gaz (LNG) tedariki anlaÅŸmalarıyla LNG atılımı yaptı.

BOTAÅž, Umman ile 2025-2035 yılları arasında doÄŸal gaz temin etmek amacıyla Ocak 2023’te bir LNG Tedarik AnlaÅŸması imzaladı. Buna göre söz konusu ülkeden yıllık 1 milyon ton ( yaklaşık 1,40 milyar metreküp) kadar LNG ithal edilecek.

Åžirketin mayısta ExxonMobil ile vardığı Mutabakat Muhtırası kapsamında, ExxonMobil Türkiye’ye yıllık 2,5 milyon tona (yaklaşık 3,45 milyar metreküp) kadar LNG tedarik edebilecek.

BOTAÅž 2 Eylül’de Shell ile 18 Eylül’de TotalEnergies ile tedariki 2027’den baÅŸlamak üzere 10 yıllık LNG anlaÅŸmaları imzaladı. Bu kapsamda, Shell anlaÅŸmasında yıllık 4 milyar metreküp, TotalEnergies anlaÅŸmasında ise yıllık 1,6 milyar metreküp doÄŸal gazın önemli bir kısmı BOTAÅž tarafından ABD’deki üretim terminallerinden dolum yapılarak teslim alınacak, bir kısmı ise BOTAŞ’ın talebi doÄŸrultusunda Türkiye veya Avrupa terminallerine teslim edilecek.

Söz konusu anlaşmaların toplamına bakıldığında adı geçen yabancı firmalardan anlaşma süreleri boyunca yaklaşık 100 milyar metreküpe kadar gaz temin edilebileceği öngörülüyor.

LNG altyapısını yanı sıra Türkiye, Rusya, Azerbaycan ve Ä°ran’dan boru hatlarıyla gaz tedarik ediyor. Rusya’dan TürkAkım boru hattı aracılığıyla yıllık 31,5 milyar metreküp, Mavi Akım boru hattı üzerinden 16 milyar metreküp gaz alma kapasitesine sahip bulunuyor.

Öte yandan Azerbaycan’dan gelen Trans Anadolu DoÄŸal Gaz Boru Hattı’nın (TANAP) yıllık kapasitesi 16 milyar metreküp, Ä°ran-Türkiye DoÄŸalgaz Boru Hattı’nın yıllık kapasitesi ise 10 milyar metreküp seviyesinde bulunuyor.

Kaynak: AA