Kovid-19 ve benzeri salgınlara karşı domates kullanarak yenilebilir aşı üretmeyi hedefliyorlar

Isparta Uygulamalı Bilimler Ãœniversitesi’nde yürütülen yenilebilir aşı çalışmasıyla olası salgınlara karşı hastaların ağız yoluyla bağışıklık kazanmasını saÄŸlayacak domatesler üretiliyor.

Ãœniversitenin Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü’nde bilim insanları tarafından sürdürülen çalışmada, bağışıklığı güçlendiren ve enjeksiyonla yapılan aşıların domatesleri yiyen kiÅŸiler tarafından ağız yoluyla alınması hedefleniyor.

Olası salgın hastalık dönemlerinde bu yöntemin koruyuculuk sağlaması ve geniş kitlelere kolayca uygulanabilir bir aşı alternatifi sunması amaçlanıyor.

“Bitkiyi aşı olarak kullanmayı hedefliyoruz”

Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bayram Çevik, AA muhabirine, 20 yıldır görev yaptığını, fakültede birçok çalışma yürüttüklerini söyledi.

Bunlardan birinin de şu an üzerinde çalıştıkları domateste yenilebilir aşı üretimi olduğunu ifade eden Çevik, Kovid-19 salgınıyla birlikte yeni arayışlar ortaya çıktığını belirtti.

Domatesi aşı olarak kullanmaya odaklandıklarını dile getiren Çevik, “DiÄŸer sektörlerde olduÄŸu gibi yenilebilir bitkiler üzerinden de aşı geliÅŸtirme çalışmalarına baÅŸladık. Kovid-19 aşısında kullanılan proteini bitkiye gen aktarım teknikleriyle aktarıyoruz. Bitkinin bu proteini üretmesini saÄŸlayarak, aşı olarak kullanmayı hedefliyoruz.” dedi.

Bağışıklık yanıtı fareler üzerinde test edilecek

Çevik, Kovid proteinini üreten transgenik (Bir organizmanın genetik yapısına başka bir organizmadan alınan bir genin eklenmesiyle oluşturulan canlı) bitkiler elde ettiklerini belirterek, bu proteinlerin meyvede üretilip üretilmediğini incelediklerini kaydetti.

Bağışıklık yanıtının fareler üzerinde test edileceÄŸini anlatan Çevik, “Domates yiyerek aşılanma çalışmasını çeÅŸitli aÅŸamalardan geçirerek, insan kullanımına uygun hale getirmeyi planlıyoruz.” ÅŸeklinde konuÅŸtu.

Kovid-19 sürecinin sona ermesinin yeni pandemilerin yaşanmayacağı anlamına gelmediğine dikkati çeken Çevik, olası salgınlara karşı hazırlıklı olunması gerektiğini dile getirdi.

GeliÅŸtirilen platformun düşük maliyetli, saklama gerektirmeyen ve tıbbi ekipman ihtiyacını azaltan bir yöntem sunduÄŸunu anlatan Çevik, “Bu platform sayesinde gelecekte yaÅŸanabilecek salgınlar için ve halihazırda yurt dışından temin edilen hepatit gibi bazı aşıların yerine yerli yenilebilir aşılar üretmeyi amaçlıyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Domates tüketerek aşılama hedefliyoruz”

Projeyle insanların domates tüketerek aşılanmasının hedeflendiÄŸi, domateste üretilecek protein miktarı ve tüketim dozunun ilerleyen çalışmalarla belirleneceÄŸi bilgisini paylaÅŸan Çevik, “Ä°lk bitkilerimizi 2022 yılında Çin’den çıkan SARS CoV-2 Wu varyantıyla ürettik. Omicron varyantı çıkınca 2022’de Omicron varyantlarının Spike proteininin RBD ve S1 bölgelerini üretmek için çalışmaya baÅŸladık. TÃœBÄ°TAK projemiz 2023 yılında desteklenmeye baÅŸladı.” ÅŸeklinde konuÅŸtu.

Şu ana kadar S1 ve RBD bölgelerini içeren domates bitkilerinin geliştirildiğini aktaran Çevik, şunları kaydetti:

“Yaza kadar domates meyvesi üretmeyi, güz döneminde de fare deneylerini yaparak 2026 sonu 2027 yılı ilk üç ayında projeyi tamamlayacağız. Proje ekibinde ISUBU Ziraat Fakültesinden Prof. Bayram Çevik, Prof. Dr. Mehtap Åžahin Çevik ve Fatma Sarıkaya, Süleyman Demirel Ãœniversitesi Tıp Fakültesinden Prof. Dr. Duygu Kumbul araÅŸtırmacı ve Prof. Dr. Mümtaz Cem Åžirin ise danışman olarak görev alıyor.”

Ağız yoluyla alınan aşıların mukozal bağışıklığı uyardığının bilindiÄŸini ifade eden Çevik, dünyada sprey ve yenilebilir aşılar üzerine çalışmalar yapıldığını, Türkiye’de ise domateste yenilebilir aşı konusunda ilk kez kendi ekiplerinin çalışma yürüttüğünü sözlerine ekledi.

Kaynak: AA