KurtuluÅŸun ilk adımı 107 yıl önce Samsun’da atıldı

Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da düşmanın dört koldan sardığı yurdu kurtuluÅŸa götürmek için Samsun’a çıkıp Milli Mücadele’yi baÅŸlatmasının üzerinden 107 yıl geçti.

AA muhabirinin tarihi kaynaklardan derlediÄŸi bilgilere göre, Mondros Mütarekesi’nin 30 Ekim 1918’de imzalanmasından sonra Ä°zmir’i Yunanlılar, Adana’yı Fransızlar, Antalya ve Konya’yı Ä°talyanlar iÅŸgal etti.

Urfa, MaraÅŸ, Antep, Merzifon ve Samsun’a Ä°ngiliz askerleri çıktı, Ä°ngiliz Donanması 13 Kasım 1918’de Ä°stanbul önlerine demir attı.

Vatan toprağını korumak için yıllarını cephelerde geçiren, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığından 3 Kasım 1918’de Ä°stanbul’a dönen Mustafa Kemal, yurdun kurtulması için harekete geçti.

Samsun ve çevresindeki Rumlar, 17-18 Mart 1919’da Samsun’a asker çıkaran Ä°ngilizlerin de desteÄŸiyle çete baskınları yapıp kargaÅŸa çıkararak, Mondros AteÅŸkes AntlaÅŸması’nın 7. maddesi gereÄŸi bölgeyi Ä°tilaf Devletleri’nin iÅŸgaline açmak istiyordu.

Bu geliÅŸmeler üzerine Türk halkı kendini savunmak için teÅŸkilatlanmaya, can ve mal güvenliklerini korumaya çalışınca bu durumdan endiÅŸe eden Ä°ngiliz Yüksek KomiserliÄŸi ve Karadeniz Ordusu BaÅŸkumandanlığı, 21 Nisan 1919’da Ä°stanbul Hükümeti’ne nota vererek, bölgedeki gerilimin yatıştırılmasını, Rumlara karşı yapılan sözde saldırıların önlenmesini talep etti.

Bölgede asayiÅŸi saÄŸlaması için 9. Ordu MüfettiÅŸi olarak görevlendirilen Mustafa Kemal, Ä°zmir’in iÅŸgal edildiÄŸi 15 Mayıs 1919’un ertesi günü, Bandırma Vapuru ile Ä°stanbul’dan yola çıktı.

Mustafa Kemal ve arkadaÅŸları, Samsun’a ilk adımlarını 19 Mayıs’ta Reji Ä°skelesi’nden attı. Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslar tarafından kentin bütün iskeleleri bombalanmış ancak sadece Fransızlara ait Reji (Tekel idaresi) Ä°skelesi saÄŸlam kalmıştı. Fransızlar o dönemde Samsun’da kurulu bir fabrikada sigara üretiyordu. Ä°skelenin adı bu nedenle “Tütün Ä°skelesi” olarak da geçiyordu.

Samsun’a geliÅŸinin Ä°ngilizlerde tedirginlik oluÅŸturması üzerine Mustafa Kemal, Samsun’da 6 gün kaldıktan sonra 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti.

Havza’da yapılan ilk mitingde Ä°zmir’in iÅŸgali protesto edildi

Ãœlkenin kurtuluÅŸuna giden yolda Mustafa Kemal PaÅŸa’nın ikinci durağı olan Havza’da ilk miting gerçekleÅŸtirildi. Mustafa Kemal PaÅŸa’nın talimatıyla yapılan mitingde, Ä°zmir’in iÅŸgali protesto edildi.

Bir sonraki durağı Amasya olacak Mustafa Kemal, 18 gün boyunca Havza’da Milli Mücadele için önemli çalışmalar yürüttü.

Havza’daki hareketlilikten haberdar olan Ä°ngilizlerin yaptığı baskı ile 9. Ordu MüfettiÅŸliÄŸi görevinden alınması üzerine Mustafa Kemal, Havzalılara sivil olarak veda etti.

Mücadele ateÅŸi Anadolu’ya yayıldı

Gazi Mustafa Kemal ve silah arkadaÅŸlarının Samsun’a çıkarak yaktığı kurtuluÅŸ meÅŸalesi sırasıyla Amasya, Erzurum ve Sivas’ta da yakılarak tüm yurda yayıldı. Milli Mücadele sonunda 29 Ekim 1923’te kurulan Türkiye Cumhuriyeti, bu yıl 103. yaşına giriyor.

Ondokuz Mayıs Ãœniversitesi (OMÃœ) EÄŸitim Fakültesi Temel EÄŸitim Bölümü Sınıf EÄŸitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Ãœyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer ÇaÄŸlayan, AA muhabirine, Milli Mücadele’nin Türk tarihinin en önemli kesitlerinden biri olduÄŸunu söyledi.

Mondros Mütarekesi’nin 7. maddesinin iÅŸgallere zemin hazırladığını ve Osmanlı Devleti’nin paylaşım sürecinde kritik rol oynadığını belirten ÇaÄŸlayan, baÅŸta Ä°stanbul ve BoÄŸazlar olmak üzere Anadolu’nun farklı bölgelerinin iÅŸgal edildiÄŸini hatırlattı.

Samsun’a da 9 Mart ve 17 Mayıs 1919’da Ä°ngiliz askerlerinin çıkarıldığını dile getiren ÇaÄŸlayan, “Bu açıdan baktığımızda Milli Mücadele, Türk milletinin vatan olarak bu toprakları koruma mücadelesidir. Sadece bağımsızlığın ve vatan bütünlüğünün deÄŸil, aynı zamanda milli ve manevi deÄŸerlerin korunma mücadelesidir.” dedi.

Mustafa Kemal PaÅŸa ve silah arkadaÅŸlarının iÅŸgal altındaki Ä°stanbul’da yürüttükleri deÄŸerlendirmeler sonucunda Milli Mücadele’nin Anadolu merkezli yürütülmesinin kaçınılmaz hale geldiÄŸi görüşünün ağırlık kazandığını anlatan ÇaÄŸlayan, şöyle devam etti:

“Mustafa Kemal PaÅŸa’nın 9. Ordu MüfettiÅŸi olarak Samsun’a görevlendirilmesi yapılacak ve bu görevlendirme çerçevesinde neredeyse Anadolu’nun yarısı, yani bütün DoÄŸu Anadolu Mustafa Kemal PaÅŸa’nın sivil ve askeri müfettiÅŸi olarak denetimine ve emrine verilmiÅŸ olacaktır. Böylece Mustafa Kemal PaÅŸa, Türk milletinin makus talihini yenmek adına Samsun’a 19 Mayıs 1919’da adım atmıştır ama burada önemli olan ÅŸey ÅŸudur, Ä°stanbul’da kararlaÅŸtırılan Anadolu merkezli Milli Mücadele fikrinin gerçekleÅŸtirilip gerçekleÅŸtiremeyeceÄŸi konusunda belirsizlik vardır. Her ne kadar Milli Mücadele’nin lider kadrosu askerler olsa da bu hareketin öznesi bizzat Türk milleti olacaktır. Türk milleti de yorgundur. Yaklaşık 7-8 yıl süren savaÅŸlar var ve bu savaÅŸlarda yorgun düşmüş Türk halkı yeni bir mücadeleyi baÅŸlatabilecek enerjiye, cesarete sahip midir? Bunun ilk ölçüldüğü yer Samsun olmuÅŸtur.”

Samsun’un Milli Mücadele’deki kritik rolüne dikkati çeken ÇaÄŸlayan, “Samsun’un Milli Mücadele’deki en önemli rolü, Anadolu merkezinde milli bir mücadele fikrinin gerçekleÅŸtirilebileceÄŸine dair Mustafa Kemal PaÅŸa’yı ikna etmiÅŸ olması ve bu fikirlerin gerçekleÅŸeceÄŸini görmüş olmasıdır. ‘Kurtaran’ ÅŸehir ifadesi, bu açıdan Samsun’un hak ettiÄŸi bir ifadedir.” ifadesini kullandı.

Kaynak: AA