Çin yapay zekanın “kapalı kutusu”

Çin, yapay zeka alanında yeni yatırımlarla dünyanın önde gelen ülkeleriyle rekabetini güçlendirirken “AI Plus” (Yapay zeka artı) stratejisi, sanayi entegrasyonu, veri altyapısı ve yerli çip hamleleriyle pazardaki gücünü daha da artırmayı planlıyor.

Anadolu Ajansının (AA) “Zeka Yapay Yarış Gerçek” başlıklı dosyasının dördüncü haberinde, Çin’in yapay zekaya yönelik devlet politikası ve özel sektör yatırımları ele alındı.

Çin, ABD’nin özel sektör ve sermaye odaklı yapay zeka modeline karşı, devlet politikaları, sanayi entegrasyonu, veri altyapısı ve yerli çip hamleleriyle teknolojiyi ekonomik büyüme ve stratejik rekabet aracı olarak konumlandırıyor.

Bu kapsamda Çin’in “kapalı kutu” olarak sürdürdüğü teknolojik gelişimi dünyada merak uyandırıyor. Ülkenin özellikle yapay zeka alanında açıkladığı politika ve programlar yakından takip ediliyor.

Yapay Zeka Eylem Planı’nı geçen yıl açıklayan Pekin yönetimi, yapay zekayı insanlığın hizmetine sunarak kalkınmayı, güvenlik ve kontrol edilebilirliği de bu sayede artırmayı hedefliyor.

Ülke, yapay zekanın yenilikçi gelişimini teşvik etmeyi, endüstriler arasında yapay zekanın güçlendirilmesini, dijital altyapı inşasının hızlanmasını ve çeşitli yenilikçi bir ekosistem oluşturmayı öngörüyor.

Enerji ve çevre sorunlarını da yapay zeka ile ele almayı planlayan ülke, ortak standart ve normlar konusunda da anlayışı teşvik etmeye çalışıyor.

Yapay zekada 2030 hedefi 1,5 trilyon dolarlık hacme ulaşmak

Çin, “AI Plus” stratejisiyle yapay zeka teknolojilerini farklı endüstrilere uyarlayarak bu teknolojiye bağlı uygulamaların alanını genişletmeyi planlıyor. Bu kapsamda yapay zeka bağlantılı endüstrilerde gelecek 5 yılda yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık hacme ulaşılması hedefleniyor.

Ülkenin yapay zeka avantajı, yalnızca ileri seviye model geliştirme kapasitesinden değil, bu teknolojiyi geniş üretim ve hizmet alanlarına hızlı biçimde yayabilecek ölçekten (nüfus) kaynaklanıyor.

Geniş nüfusu, yüksek dijitalleşme oranı, güçlü imalat altyapısı, yaygın mobil ödeme ve e-ticaret ekosistemi, yapay zeka uygulamalarının farklı sektörlerde hızlı test edilmesine ve yaygınlaştırılmasına imkan sağlıyor.

Bu sayede Çin’de yapay zeka, yalnızca teknoloji şirketlerinin geliştirdiği modellerle sınırlı kalmayıp fabrikalarda kalite kontrol ve üretim planlamasından lojistikte rota optimizasyonuna, sağlıkta görüntü analizinden finans sektöründe risk yönetimine, kamu hizmetlerinde ise akıllı şehir ve yönetişim uygulamalarına kadar geniş bir alanda ekonomik dönüşüm aracı olarak konumlandırılıyor.

Küresel piyasalarda Çin-ABD yapay zeka gerilimi

Çin’in küresel yapay zeka yarışındaki konumu son dönemde “DeepSeek”in geliştirdiği modellerle daha görünür hale geldi.

DeepSeek-R1’in 2025 başında piyasaya çıkması, Çinli şirketlerin daha düşük maliyetlerle güçlü yapay zeka modelleri geliştirebileceği yönündeki öngörüleri artırdı.

Bu durum Çin ve ABD arasındaki gerilimi yükseltirken piyasalarda satış baskısı da oluşturmuştu.

ABD’nin ticaret tarifeleri ise Çinli şirketlerin Nvidia’nın yapay zeka çiplerine erişimini sınırlarken Pekin yönetimi Huawei, Cambricon ve diğer yerli üreticiler üzerinden yarı iletken bağımsızlığını artırmayı hedefliyor.

Ayrıca Alibaba şirketinin Qwen, Moonshot AI’ın Kimi, MiniMax’ın aynı adı taşıyan modelleri ile görüntü üretiminde öne çıkan ByteDance’in Seedance 2.0 modeli son dönemde dünya genelinde hızla yayılan yapay zeka ürünleri olarak rekabetin ön safında yer aldı.

Trump’ın Çin ziyaretine yapay zeka damgası

ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin ziyareti sırasında heyetinde önde gelen teknoloji şirketlerinin üst yöneticilerinin bulunması, rekabetin gölgesinde iki ülke arasında bu konuda bir uzlaşma olabileceği yönündeki beklentileri artırdı. Trump’a, aralarında Nvidia, Apple, Tesla, Micron, Qualcomm, Coherent, Meta, Cisco gibi dünyanın önde gelen ABD’li teknoloji şirketlerinin üst yöneticileri de eşlik etmişti.

Öte yandan iki ülke arasında faydalı model geliştirme konusunda da yarış devam ediyor. Bu kapsamda Çin yayınlar, atıflar ve patent verme konularında liderken ABD’nin patentleri ise daha “yüksek etkili” konumda bulunuyor.

Endüstriyel robotta lider Çin

Çin’in yapay zeka modeli aynı zamanda regülasyon ve kontrol boyutuyla da diğer ülkelerden ayrışıyor. Pekin yönetimi, üretken yapay zeka uygulamalarında veri güvenliği, algoritma denetimi, içerik kontrolü ve ulusal güvenlik başlıklarını öncelikli alanlar arasında değerlendiriyor.

Ülke, endüstriyel robot kullanımında dünyada lider konumda bulunuyor. Çin, 2024 yılında 295 bin endüstriyel robot kurulumuyla Japonya’nın 6 katı seviyeye ulaştı. Japonya’da bu sayı söz konusu yılda 44 bin 500 seviyesindeyken ABD’de 34 bin 200 olarak tespit edildi.

Çip ve güvenlik kaygıları Çin’in de derdi

Bu nedenle Çin’in yapay zeka hikayesi yalnızca teknolojik ilerleme üzerinden okunmuyor. Ülke, devlet destekli planlama ve sanayi entegrasyonu sayesinde yapay zekayı ekonomik dönüşüm aracı haline getirmeye çalışıyor. Çip ihtiyacı, küresel yaptırımlar, veri mahremiyeti, algoritmik denetim ve uluslararası güvenlik kaygıları bu modelin önündeki temel sınamalar arasında yer alıyor.

Ülke yönetimi, çip ihtiyacını büyük devlet destekleri, yerli üretici ekipman ekosistemi ve Çinli şirketlerle yerli yapay zeka donanımı-yazılımı kurarak gidermeye çalışıyor.

Kaynak: AA