Avrupa dijital veri egemenliÄŸi için Palantir’e alternatif yerli çözüm arayışında

Avrupa’da istihbarat servisleri, ordular ile saÄŸlık, finans ve üretim gibi sektörlerde faaliyet gösteren ÅŸirketler tarafından kullanılan. yazılım ÅŸirketi Palantir’e olan bağımlılık, Avrupa’da giderek artan bir tartışmanın odağında yer alıyor.

Özellikle ABD BaÅŸkanı Donald Trump’ın yeni döneminde transatlantik iliÅŸkilerde artan gerginlik, Avrupa hükümetlerini yazılım da dahil birçok alanda daha egemen olmaya yöneltiyor.

Bu çerçevede Avrupa’da veri analizi ve gözetim sistemlerinin bel kemiÄŸi haline gelmiÅŸ Palantir’e karşı alternatif geliÅŸtirilmesine yönelik çaÄŸrıların arttığı görülüyor.

Dijital egemenlik isteği ve insan hakları ihlalleri eleştirileri temel itici güçler arasında

Büyük miktarlardaki verileri analiz etme kapasitesi saÄŸlayan Palantir’in en yaygın kullanılan ürünleri arasında “Gotham” ve “Foundry” yer alıyor.

“Gotham” genellikle istihbarat ve kolluk kuvvetleri tarafından kullanılırken, Foundry saÄŸlık ve kamu yönetimi alanlarında tercih ediliyor.

Avrupa’da Palantir’e bağımlılığı azaltma çaÄŸrılarında iki husus dikkati çekiyor.

Fransa ve Almanya’nın öncülüğünde Avrupa’daki hükümetler “dijital egemenlik” saÄŸlanması gerektiÄŸini vurgularken, Palantir’in yerel kolluk kuvvetlerinden küresel istihbarata, ulusal savunmadan saÄŸlık sistemlerine kadar devletin en hassas alanlarına derinlemesine yerleÅŸmesinin sakıncalarına iÅŸaret ediyor.

Aynı zamanda ABD merkezli güvenlik teknolojilerine yüksek derecede bağımlı olunması, bu teknolojilerin gelecekte siyasi bir etki aracına dönüştürülebileceği endişelerini de beraberinde getiriyor.

Diğer taraftan Palantir, geliştirdiği veri analiz teknolojilerinin ABD Göç ve Gümrük Muhafaza Birimi (ICE) ile İsrail ordusu tarafından kullanılması nedeniyle uzun süredir insan hakları tartışmalarının odağında yer alıyor.

Åžirketin, 2024 yılında Ä°srail ordusuyla “savaÅŸla baÄŸlantılı görevlerde” kullanılmak üzere bir anlaÅŸmaya imza attığı, anlaÅŸmanın Ä°srail ordusunun Gazze’deki askeri operasyonlarına destek saÄŸlamayı amaçladığı biliniyor.

Uluslararası Af Örgütü ve diğer insan hakları kuruluşları, şirketin göç operasyonları, askeri faaliyetler ve kitlesel veri işleme süreçlerindeki rolünün mahremiyet, şeffaflık ve bireysel özgürlükler açısından ciddi riskler barındırdığını savunuyor.

Sivil toplum kuruluşları, şirket ürünlerinin kitlesel gözetim, veri güvenliği ihlalleri ve insan haklarına yönelik tehditler oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.

Öte yandan ÅŸirketin Ãœst Yöneticisi Alex Karp’ın yapay zekayı yeni bir askeri güç çağının temeli olarak tanımladığı son “manifestosu” da bazı çevreler tarafından teknolojinin kitleleri izlemek ve kontrol etmek için kullanılması olarak tanımlanan “teknofaÅŸizm”i desteklemesi nedeniyle eleÅŸtiriliyor.

Fransa ve Almanya’dan Avrupa çapında “egemen bir dijital omurga” çaÄŸrısı

Fransa ve Almanya’nın Palantir’e iliÅŸkin temel endiÅŸesinin veri egemenliÄŸiyle ilgili olduÄŸu görülüyor.

Ä°ki ülke 17 Temmuz’da yaptığı açıklamada, “Veri egemenliÄŸini güçlendirmek amacıyla her iki ülkenin veri odaklı güvenlik, yapay zeka ve bulut çözümlerini dikkate alarak, Avrupa çapında egemen bir dijital omurga oluÅŸturulmasını deÄŸerlendirme” kararı aldığını bildirdi.

Fransa BaÅŸbakanı Sebastien Lecornu, 16 Haziran’da yapay zeka dönüşümüyle dijital egemenlik söylemlerinin güç kazandığı bir dönemde, Fransız istihbarat servisinin 2015 terör saldırısı sonrasında ABD merkezli yazılım ÅŸirketi Palantir ile baÅŸlattığı kontratını sonlandırdığını duyurdu.

Lecornu, Fransa’nın kendi yapay zeka modellerini geliÅŸtirmesi gerektiÄŸini belirterek, “Dijital alanda yeni stratejik bağımlılıklar kabul edilemez. Yabancı güçler tarafından geliÅŸtirilen araçlara güvenemeyiz. Fransa’nın kendi araçlarına sahip olması gerekiyor.” dedi.

Almanya’da da Palantir veri güvenliÄŸi ve ulusal dijital bağımsızlık endiÅŸeleri nedeniyle yoÄŸun siyasi ve hukuki tartışmalarla karşı karşıya.

Alman ordusu Nisan 2026’da Palantir ile bağını kestiÄŸini duyursa da ÅŸirket hizmetlerini bölgesel polis teÅŸkilatları kullanmaya devam ediyor.

İspanya, yeni sözleşme yapılmaması talimatı verdi

Ä°spanya BaÅŸbakanı Pedro Sanchez de ulusal güvenlikle ilgili endiÅŸelerden dolayı 1 Temmuz’da Devlet Sanayi Katılım Åžirketi (SEPÄ°) kontrolündeki ÅŸirketlere Palantir ile yeni sözleÅŸmeler yapılmaması talimatını verdi.

Ä°spanya’da SEPÄ° kontrolündeki ÅŸirketler, gemi inÅŸası, posta hizmetleri, enerji, iletiÅŸim ve yayıncılık, finans gibi alanlarda faaliyet gösteriyor.

Hollanda’dan 2 yıl içinde Avrupalı alternatife geçme giriÅŸimi

Hollanda Savunma Bakanlığı ise 2 yıl içinde Palantir’in yazılımının yerine Avrupa menÅŸeli bir alternatif kullanmayı planladığını açıklayarak, gerekli belgeleri Hollanda Parlamentosu’na sundu.

Hollanda Savunmadan Sorumlu Devlet Sekreteri Derk Boswijk, 2 Haziran’da yaptığı açıklamada, Palantir’e “tam kapsamlı bir alternatifin” 2 yıl içinde hazır olması gerektiÄŸini söyledi.

Boswijk, hükümetin ülkenin bağımsız ÅŸekilde faaliyet gösterebilmesi için Palantir’e olan bağımlılığı azaltmaya yönelik “iki ayaklı bir politika” üzerinde çalıştığını ve bunu “mümkün olan en kısa sürede” gerçekleÅŸtirmeyi hedeflediÄŸini belirtti.

Ä°ngiltere’ye kontratı yenilememe çaÄŸrısı

Ä°ngiltere parlamentosunun Bilim, Ä°novasyon ve Teknoloji Komitesi de 3 Haziran’da Palantir ÅŸirketinin kamu sektöründeki artan rolünün “kabul edilemez bir zayıflık noktası” oluÅŸturduÄŸu uyarısında bulundu.

Komite, Ä°ngiltere’nin Kovid-19 döneminde Palantir ile baÅŸlayan iliÅŸkisinin kontrat sona erdikten sonra yenilenmemesi çaÄŸrısı yaptı.

Londra’nın Belediye BaÅŸkanı Sadık Khan da baÅŸkentin Metropolitan Polisi için önerilen 50 milyon sterlinlik Palantir sözleÅŸmesini, maliyet-etkinlik ve ihale süreçleriyle ilgili gerekçeler nedeniyle engellerken, Palantir hukuki süreç baÅŸlatma tehdidinde bulundu.

İsviçre ve Danimarka da yerel alternatif arayışında

Ä°sviçre, güvenlik kaygıları nedeniyle Palantir’in tekliflerini en az 9 kez reddettiÄŸini açıkladı.

Şirketin federal kurumlara ürünlerini sunma girişimleri, veri egemenliği, ulusal güvenlik ve hassas bilgilerin yabancı makamlara erişimi konusundaki endişeler nedeniyle reddedildiği belirtilirken, İsviçre ordusu da askeri verilerin korunmasına ilişkin kaygılar nedeniyle Palantir kullanım planlarından vazgeçtiğini bildirdi.

Danimarka da daha önce imzaladığı 7 yıllık anlaşmaya rağmen Palantir yazılımlarına alternatif yerel çözümler geliştirme kararı aldı.

Avrupa “Palantir”ini arıyor

Avrupa’da Palantir’in Gotham ve Foundry platformlarının tüm iÅŸlevlerini tek bir çatı altında sunan birebir bir alternatif, yani “Avrupa Palantir”i henüz bulunmuyor.

Bununla birlikte Avrupa ülkeleri, veri analizi istihbarat ve yapay zeka destekli karar alma alanlarında stratejik bağımlılığı azaltmak amacıyla kendi çözümlerini geliştirmeye çalışıyor.

Ä°stihbarat ve büyük veri analizi alanında Fransa merkezli ChapsVision’ın Argonos platformu, Palantir’in Gotham platformuna alternatif olarak deÄŸerlendirilen çözümler arasında yer alıyor.

Savunma alanında ise Fransa’nın Artemis.IA projesi ile yapay zeka kapasitesini artırma çabalarında Mistral AI ön plana çıkarken, Almanya merkezli Aleph Alpha ve savunma teknolojisi ÅŸirketi Helsing de öne çıkan aktörler arasında bulunuyor.

Büyük veri analizi ve istihbarat çözümleri alanında Ä°ngiltere merkezli Quantexa, Palantir’e en yakın ticari alternatiflerden biri olarak deÄŸerlendiriliyor.

Kaynak: AA