Akdeniz’in yenilmez amirali: Turgut Reis Kimdir?

Ä°stanbul Ticaret Ãœniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası Ä°liÅŸkiler Bölümü Öğretim Ãœyesi Prof. Dr. Mim Kemal Öke, “Turgut Reis, 17 yaşında bir kadırga kumandanı yani kaptan olarak karşımıza çıkıyor. Kendisini çok iyi yetiÅŸtirmiÅŸ, reis olmuÅŸ.”dedi.

Osmanlı İmparatorluğu donanmasında amirallik yapan, hayatı denizlerde geçen, büyük zaferler kazanan ve Akdeniz’in bir Türk gölü olması için yıllarca mücadele eden Turgut Reis, vefatının 456. yılında anılıyor.

Osmanlı donanmasına önemli zaferler kazandıran Turgut Reis, Türk denizcilik tarihine adını altın harflerle yazdıran komutanlar arasında yer aldı.

Ä°stanbul Ticaret Ãœniversitesi Ä°nsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası Ä°liÅŸkiler Bölümü Öğretim Ãœyesi ve “Biat Bir Turgut Reis Hikayesi” isimli kitabın yazarı da olan Prof. Dr. Mim Kemal Öke, vefatının 456. yılında Turgut Reis’in Osmanlı denizcilik tarihindeki yeri ve önemini, AA muhabirine deÄŸerlendirdi.

Ortaokul yıllarında Turgut Reis’in hayatının anlatıldığı bir kitabı okuyarak onu tanıdığını dile getiren Öke, söz konusu romanı okuduÄŸunda Akdeniz’deki derya leventleri içinde Turgut Reis’in karakterinin kendisini çok etkilediÄŸini söyledi.

Turgut Reis’e benzemeye çalıştığını ve onu rol model olarak gördüğünü, bu ünlü Osmanlı donanma komutanında kendisini çeken ÅŸeyin deniz aÅŸkı olduÄŸunu belirten Prof. Dr. Öke, şöyle devam etti:

“Ciddi denizcilik tarihi kitaplarına baktığınız vakit herkesin, bütün uzmanların da söylediÄŸi ÅŸey, Turgut Reis’in hakikaten 16. yüzyılda Akdeniz’in Türk gölü haline geldiÄŸi vakit yenilmez kaptan olarak ortaya çıkması, denizleri çok iyi bilmesidir. Yabancı amiraller onun düşmanları dahi olsa deniz bilgisinin ölçülemeyeceÄŸini söylüyor. Denize baktığınız vakit denizin bir baÅŸka özelliÄŸi de Turgut Reis’te önemli bir ÅŸekilde karşımıza çıkan, o da deniz tasavvuf kültürümüzde ummandır, seyr-ü sülüktür, Allah’a doÄŸru yöneliÅŸin, seyrin en önemli vesilelerinden biri olarak karşımıza çıkar. Gerçekten de Turgut Reis’i araÅŸtırdığınız vakit, Turgut Reis’in de hayatında böyle bir mürÅŸidin olduÄŸu ve bu mürÅŸidin de ona manevi olarak Akdeniz’in fethedilmesinde önemli iÅŸaretler verdiÄŸini de görüyoruz.”

“Turgut Reis, 17 yaşında kaptan olarak karşımıza çıkıyor”

Prof. Dr. Mim Kemal Öke, Turgut Reis’in çocukluk dönemine de deÄŸinerek, ÅŸunları anlattı:

“BildiÄŸimiz ÅŸu, Akdeniz ve o yöredeki bütün köyler biraz daha kara tarafındadır. Çünkü şövalyeler, korsanlar hep oraları vurur, oralardaki ahaliyi taciz ederlerdi. Kendi köyünde keçi çobanı olan veya keçi çobanı olarak ailesinin yetiÅŸtirmek istediÄŸi Turgut Reis, denize baktıkça denizin kendisine olan cezbesini görüp oradan ayrılmak istemiÅŸ ve çok küçük yaÅŸlarında kaçmış, kendisini oradaki korsan gemisine atmış, tabii bir macera. Bu macera çok kısa bir dönem sonra Turgut Reis’e yeni bir çehre kazandırıyor. O da Turgut Reis, 17 yaşında bir kadırga kumandanı yani kaptan olarak karşımıza çıkıyor. Kendisini çok iyi yetiÅŸtirmiÅŸ, reis olmuÅŸ. Daha sonra kendisine bu konuda önderlik edecek olan en doÄŸru ismi bulmuÅŸ, o da Oruç Reis’tir, Baba Oruç denirdi. Baba Oruç’un yanında yetiÅŸiyor, baba-oÄŸul gibi yetiÅŸiyorlar Akdeniz’in çeÅŸitli yerlerinde.”

Mim Kemal Öke, Turgut Reis’in Fas, Cezayir, Tunus ve Trablusgarp diye adlandırılan bugünkü Libya’nın ele geçirilmesinde büyük katkısı olduÄŸuna vurgu yaptı.

“Kazanılmayacak bir savaÅŸa giriÅŸmeli midir, çekilmeli midir?”

Turgut Reis’in Trablusgarp BeylerbeyliÄŸi de yaptığını ifade eden Prof. Dr. Öke, Osmanlı amiralin ÅŸehadet ÅŸerbetini içtiÄŸi St. Elmo Kalesi’ni tüm zorluklara raÄŸmen nasıl fethettiÄŸini şöyle anlattı:

“Misyon olarak Turgut Reis’in üzerinde hep ÅŸu vardı, diyordu ki ‘Osmanlı Devleti bütün Akdeniz’e egemen olacaksa Akdeniz’de bir vurguncu güruh vardır, bu herkesi, Akdeniz’i de rahatsız etmektedir. Bu da Malta şövalyeleridir. Bunun adeta bir hançer gibi Osmanlı Devleti’ne doÄŸru tutulduÄŸunu görmekteyim ve Osmanlı Devleti’nin bekası için bu fesat yuvasının mutlaka söndürülmesi lazım.’ Ä°ÅŸte Malta seferi böyle baÅŸlıyor lakin zaferi onun elinden almak isteyen karacılar, daha o Trablusgarp’a gelmeden önce Malta kuÅŸatmasını baÅŸlatıyor. KuÅŸatma yanlış yapıldığı için adeta bu savaşı, kuÅŸatmayı kaybedeceÄŸini o da fark etmiÅŸtir. Turgut Reis gelir, bakar ‘Eyvah’ der. Ä°ÅŸte orada hayatı için çok önemli bir dönüm noktasıdır, kavÅŸaktır, kazanılmayacak bir savaÅŸa giriÅŸmeli midir, çekilmeli midir? Ama bu kaderin getirdiÄŸi öyle bir noktadır ki o ÅŸehadeti tercih etmiÅŸ ve oradaki yeniden düzenlemeleri ele alarak St. Elmo Kalesi’nin düşmesini saÄŸlamış. Fakat kale düşerken de düşman hatlarından, kale burçlarından gelen bir yaylım ateÅŸi, gülle neticesinde orada ağır ÅŸekilde yaralanmış ve bu yaralanma aÅŸağı yukarı 7 gün kadar sürmüş. Daha sonra ise ÅŸehadet ÅŸerbetini içmiÅŸtir. Kendisi büyük bir törenle Trablusgarp’a getirilir, orada defnedilir ve hatırası da gönlümüzde yaÅŸamaya devam eder.”

Akdeniz’i Türk gölü haline getirmesinde Turgut Reis’in rolü

Mim Kemal Öke, Turgut Reis’in Bodrum’unu, Malta’sını, ÅŸehit olduÄŸu yeri yakından takip ettiÄŸini, Libya’daki türbesini 3 kez ziyaret ettiÄŸini vurgulayarak, ÅŸunları kaydetti:

“Turgut Reis’in, Akdeniz’i Türk gölü haline getirmesinde, Trablusgarp’ta Akdeniz’e layık bir devlet inÅŸa etmesi, oradaki ahaliye Türk’ün alicenaplığını gösterip orada adaletli bir devlet kurması hakikaten tarihimizde üstünde durulması gerekmektedir diye düşünüyorum.

Bu doÄŸrultuda ve Turgut Reis’in bana verdiklerine karşılık hiç olmazsa bir kadirÅŸinaslık ve vefa görevi olarak ‘Biat’ adlı kitap yazdım, bu bir Turgut Reis hikayesi. Bu benim Turgut Reis’imdir. Benim gördüğüm, yaÅŸadığım, içselleÅŸtirdiÄŸim, hemhal olduÄŸum bir Turgut Reis’tir. Bu, bir yanda sadece bir Turgut Reis’in hayatı, öyküsü deÄŸil aynı zamanda benimle onun alışveriÅŸinin, yüzleÅŸmesinin ve tabii ki bununla birlikte Mim Kemal’in de bir ÅŸekilde biyografisidir diyebiliriz.”

Kaynak: AA