Alzheimer’ı belirti göstermediÄŸi dönemde tespit edebilen yöntem Türkiye’de

Türkiye’de kamu ve üniversite hastaneleri içerisinde ilk kez Gazi Ãœniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde uygulamaya alınan “amiloid PET” görüntülemesi sayesinde Alzheimer, belirtilerin ortaya çıkmadığı erken evrede tespit edilebiliyor.

Gazi Ãœniversitesi Tıp Fakültesi Nükleer Tıp Anabilim Dalı BaÅŸkanı Prof. Dr. Lütfiye Özlem Atay, öğretim üyeleri Prof. Dr. Ãœmit Özgür Akdemir, Dr. Öğr. Ãœyesi Erdem Balcı öncülüğündeki ekibin Alzheimer hastalığının erken tanısına iliÅŸkin 2018’den bu yana yürüttüğü bilimsel çalışmalar sonuç verdi.

Beyinde, Alzheimer hastalığının kilit proteini olan “amiloid plak” birikimini ölçen “Amiloid Pozitron Emisyon Tomografisi (PET)” yöntemini, seçilmiÅŸ bazı hastalarda uygulayan uzmanlar, bu sayede hastalığın varlığını erken dönemde saptamayı baÅŸardı.

Sağlık Bakanlığı Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığının (TÜSEB) Stratejik Ar-Ge desteği sağladığı çalışmalarla, ilerleyen yıllarda Alzheimer hastalığına karşı ulusal erken tanı modeli geliştirilmesi hedefleniyor.

“Alzheimer, belirtilerin ortaya çıkmasından 15-20 sene önce baÅŸlıyor”

Prof. Dr. Atay, AA muhabirine yaptığı açıklamada, nörodejeneratif hastalıkların görüntülenmesine yönelik uzun süredir çalışmalar yürüttüklerini, Türkiye’de bu konuda ilklere imza atan referans bir bölüm olduklarını vurguladı.

Nükleer tıpta, vücutta araÅŸtırılmak istenen bölgeye göre radyoaktif belirteçle iÅŸaretlenmiÅŸ farklı farmasötiklerin hastalara damar yoluyla verildiÄŸini, en çok kullanılan farmasötiÄŸin de “glikoz” (ÅŸeker) olduÄŸunu anlatan Atay, bu sayede vücutta onkolojide çoÄŸalan kanserli hücreleri tespit ederek, anormal dağılım olup olmadığının belirlendiÄŸini ve yorumlandığını söyledi.

Prof. Dr. Atay, Alzheimer hastalığı gibi nörodejenaratif hastalıkların tespitinde ise farklı yöntemlerin devreye alınması gerektiğine işaret ederek, şu bilgileri paylaştı:

“Alzheimer ve diÄŸer demans hastalığı tiplerinde, beyindeki nöronlar, bir süre sonra ‘ÅŸeker’ kullanamaz hale geliyor ve ölüyor. Ancak bu tablo, hastalık ilerlediÄŸinde, unutma kaybı gibi ciddi belirtiler ortaya çıktığında oluÅŸuyor. Oysa Alzheimer hastalığı, belirtilerin ortaya çıkmasından yaklaşık 15-20 sene önce baÅŸlıyor. Hastanın görünürde hiçbir ÅŸikayeti yokken beyninde istenmeyen ‘amiloid’ proteinleri birikmeye baÅŸlıyor. Bunlar yavaÅŸ yavaÅŸ beyin hücrelerinin ölümüne neden oluyor. Hastalığın ciddi semptomları da bu süreçten sonra ortaya çıkıyor.”

“Yöntemde beyindeki ‘amiloid’ yüküne bakıyoruz”

Bu durumdan hareketle yeni geliÅŸtirilen bir molekülün nükleer tıpta kullanıldığını, farklı ülkelerde de bu konuda çalışmaların sürdüğünü bildiren Atay, “Ãœlkemizde ilk kez Gazi Nükleer Tıpta, Hacettepe Ãœniversitesinden uzmanların da desteÄŸiyle baÅŸlatılan çalışmayla, bu molekülü kullanmaya baÅŸladık. Bu çalışmayla ilgili yayınlarımız dünya literatüründe yer buldu. Åžu an hem hastalarımıza hem de SaÄŸlık Bakanlığı’mızın desteklediÄŸi baÅŸka bir proje çerçevesinde ‘amiloid PET’ görüntülemesini yapıyoruz.” dedi.

Prof. Dr. Atay, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Bu görüntüleme yönteminde hastalarımıza damardan ‘amiloid’ proteinine baÄŸlanan radyoaktif bir belirteç veriyoruz ve beyindeki ‘amiloid’ yüküne bakıyoruz. Ayrıca görsel deÄŸerlendirmenin yanında ekibimizden gerçekleÅŸtirdiÄŸi özel bir program sayesinde amiloid yükünün sayısal deÄŸerini de ölçüyoruz. Bu ölçüm sistemi de ülkemizde ilk, yakın zamanda patent baÅŸvurusunu yapmayı planlıyoruz.

Görüntüleme yöntemiyle hastada erken dönemde Alzheimer hastalığı olup olmadığını belirliyoruz. Ölçüm sistemi sayesinde bunu sayısal olarak da ispatlıyoruz. Bu sayede hastalarımıza çok erken dönemde doÄŸru tanı koyarak, doÄŸru tedaviye yönlendirilmelerini saÄŸlıyoruz.”

Hastalık belirtisi ortaya çıkmadan 15-20 yıl önce tanı konulabilecek

Prof. Dr. Lütfiye Özlem Atay, bu tetkikin ciddi aile öyküsü bulunan, diğer bazı tetkikler sonucunda hastalıktan şüphe duyulan ve nöroloji uzmanlarının yönlendirdiği seçilmiş hastalara uygulandığının altını çizdi.

Alzheimer’ın amiloid plaklarının birikmesi sonucu sinsi ÅŸekilde ilerlediÄŸini vurgulayan Atay, “ÖrneÄŸin, 70 yaşında Alzheimer hastalığı ortaya çıkan bir kiÅŸinin beyninde aslında bu hastalığa yol açan amiloid plakları ortalama 50 yaşından itibaren toplanmaya baÅŸlıyor. Hasta, 70 yaşına kadar Alzheimer’la ilgili hiçbir belirti vermiyor, kan testi, MR, biliÅŸsel testleri temiz çıkıyor. AÅŸikar belirtiler ortaya çıktığında hastalık çoktan baÅŸlamış oluyor. Kullandığımız yöntem sayesinde hastalara 50’sinde bile, yani amiloid plaklarının beyinde ilk oluÅŸmaya baÅŸladığı evrede, hastanın henüz hiçbir ÅŸikayeti yokken tanı koyabiliyoruz.” diye konuÅŸtu.

“Hastalarımızın yeni tedavilere erken dönemde yönlendirilmesini saÄŸlayacak”

Ortalama ömrün uzadığına ve 65 yaşın üstündeki her 10 kiÅŸiden 1’inin de Alzheimer hastalığına yakalandığına dikkati çeken Atay, dünyada bu hastalığa karşı, beyindeki amiloid yükünü temizlemeye odaklanan yeni ilaç tedavileri üzerindeki çalışmaların da sürdüğüne iÅŸaret etti.

Prof. Dr. Atay, ÅŸu deÄŸerlendirmelerde bulundu:

“Son dönemde Alzheimer’a karşı geliÅŸtirilen bir ilaç onaylandı, yakında Avrupa’da da onayı çıkacak. Bu ilaçların kullanımında en önemli ÅŸart, hastanın amiloid PET taramasının pozitif çıkması, yani erken dönem Alzheimer hastası olması olacak. Hastanemizde kullandığımız amiloid PET taraması bu açıdan çok önemli. Dünyadaki geliÅŸmelerle paralel ülkemizde de Alzheimer’ın erken dönemde tanılanması, doÄŸru tedaviye, yeni geliÅŸtirilen ilaçlara hastalarımızın erken dönemde yönlendirilmesini de saÄŸlayacak.”

“Hedefimiz ulusal tanı modelimizi geliÅŸtirebilmek”

TÃœSEB’in desteklediÄŸi ulusal tanı modeli geliÅŸtirilmesine yönelik projede de nöroloji, psikoloji, biyokimya, genetik, nükleer tıp, radyoloji gibi farklı uzmanlık alanlarıyla iÅŸbirliÄŸi içinde olduklarının altını çizen Atay, ÅŸu deÄŸerlendirmelerde bulundu:

“Hedefimiz Alzheimer gibi nörodejenaratif hastalıklara karşı kendi ulusal tanı modelimizi geliÅŸtirebilmek. Çünkü hem dünyada hem de ülkemizde yaÅŸlı nüfustaki artışı dikkate aldığımızda bir Alzheimer pandemisiyle karşı karşıyayız. ABD’de ÅŸu an 13 milyon, ülkemizde ise 700 bin kayıtlı Alzheimer hastası var. 2050’de Alzheimer hastası sayısının dünya genelinde 150 milyona, ABD’de 50 milyona, ülkemizde ise 5 milyona ulaÅŸacağı öngörülüyor.”

Prof. Dr. Atay, amiloid PET görüntülemesi sonucunda erken dönemde Alzheimer saptanan veya saptanmayan hastaların görselleri üzerinden de bilgi verdi.

Kaynak: AA