Aşı üretiminde ‘yeÅŸil bitki’ formülü

Sağlık Bakanlığı Aşı Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Tarlan Mammedov, 20 kişilik ekibiyle Akdeniz Üniversitesinde oluşturduğu laboratuvarda yeşil bitki üzerinden aşı geliştiriyor.

Mammedov, 2014’ten bu yana Akdeniz Ãœniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü Enzim ve Mikrobiyel Biyoteknoloji Bölümü’nde oluÅŸturduÄŸu Geçici Bitki Ekspresyon Sistemi ile tütün bitkisi familyasına ait “Nicotiana Benthamiana” üzerinde yeni nesil aşı çalışmaları yapıyor.

ABD’de 14 yıl ve Japonya’da 5 yıl aşı üretimi üzerine çalışan, bugüne kadar sıtma, ÅŸarbon ve kuduz aşılarının üretiminde ilklere imza atarak patentini alan ve çalışmaları dünyaca ünlü bilim dergilerinde yayımlanan Mammedov, bitkileri yetiÅŸtirdikleri ve aşı çalışmalarını yaptıkları laboratuvarın kapılarını Anadolu Ajansına (AA) açtı.

Mammedov, aşı, antikor ve tarımsal olarak tedavi amacıyla kullanılan her türlü protein üretimi için bitki ekspresyon sistemini kullandıklarını, bitkiyi de kendilerinin yetiştirdiğini söyledi.

Nicotiana Benthamiana’yı iklim odasında 22-24 derecede yüzde 50-60 nem oranında özel formülasyon içeren gübrelerle yetiÅŸtirdiklerini aktaran Mammedov, “Bitki, belli bir seviyeye ulaÅŸtıktan sonra istenen proteinleri üretmesi için bitki yaprağının içine solüsyon veriyoruz. Daha sonra proteinleri, enzimleri yapraklarından çıkartıp, saf hale getiriyoruz. Aşı genlerini yeÅŸil bitki yaprakları hücrelerine aktarıyoruz, yeÅŸil bitkiden gen transferi yaparak virüslere, bakterilere ve parazitlere karşı koruma gücüne sahip aşı antijenleri üretiyoruz.” ifadelerini kullandı.

Ürettikleri çalışmaları analiz ettikten sonra önce hayvanlar üzerinde denediklerine değinen Mammedov, bağışıklık yatkınlıklarına göre de klinik çalışmalara geçtiklerini bildirdi.

“Sıtma aşısı çalışmasıyla tıp literatüründe kayıtlara geçtik”

Mammedov, yeşil bitki üzerinden şarbon, kuduz ve sıtma aşılarında başarılı sonuçlar aldıklarını dile getirdi.

Akdeniz Ãœniversitesinde sıtmaya neden olan “Plasmodium falciparum” proteinini aktif hale getirmeyi baÅŸardıklarını vurgulayan Mammedov, “ABD Ulusal SaÄŸlık Enstitüsü’nde yaptığımız testlerle de nihai sonuca ulaÅŸtık. Sıtma aşısıyla ilgili çalışmamızla tıp literatüründe önemli bir adım olarak kayıtlara geçtik.” dedi.

TÜBİTAK projesi kapsamında insan ve veteriner kullanımı için yeşil bitki yapraklarında geliştirilen şarbon aşı antijenlerinde de başarılı sonuçlar aldıklarını belirten Mammedov, şarbon aşısı için klinik öncesi çalışmaları tamamlama aşamasında olduklarını kaydetti.

“Yeni bitki arayışları içerisindeyiz”

Aynı sistemi tüm dünyayı etkisi altına alan yeni tip koronavirüs (Kovid-19) virüsüne yönelik de kullanmak için çalışmalara başladıklarını dile getiren Mammedov, genlerin, bitkilerin yapraklarına işlenmesi aşamasında olduklarını ifade etti.

Aşı üretimine elveriÅŸli ve Nicotiana Benthamiana bitkisine alternatif yeni bitki üzerinde de çalıştıklarına dikkati çeken Mammedov, “Yeni bitki arayışları içerisindeyiz. Ä°klim odasında buna iliÅŸkin de çalışmalar yapıyoruz. Ä°ÅŸlerimizi kolaylaÅŸtıracak, gen transferinde daha avantajlı olacak bir bitki üretmeyi planlıyoruz.” diye konuÅŸtu.

Kaynak: AA