Finlandiya’nın NATO’ya katılım protokolüne iliÅŸkin kanun teklifi TBMM’de
Finlandiya'nın NATO'ya katılım protokolüne ilişkin kanun teklifi TBMM'de
Finlandiya’nın Kuzey Atlantik AntlaÅŸması’na (NATO) Katılımına Ä°liÅŸkin Protokol, CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan tarafından imzalanarak TBMM BaÅŸkanlığına sunuldu.
Kuzey Atlantik AntlaÅŸması’na Finlandiya’nın Katılımına Ä°liÅŸkin Protokolün Onaylanmasının Uygun BulunduÄŸuna Dair Kanun Teklifi, TBMM BaÅŸkanı Mustafa Åžentop tarafından imzalanarak TBMM DışiÅŸleri Komisyonuna havale edildi.
Protokolün genel gerekçesinde, NATO’nun kurucu metni olan VaÅŸington AntlaÅŸması’nın 10. maddesinde, “Taraflar, bu anlaÅŸmanın ilkelerini geliÅŸtirebilecek ve Kuzey Atlantik Bölgesi’nin güvenliÄŸine katkı yapacak durumda olan herhangi bir Avrupa devletini bu antlaÅŸmaya katılmaya oy birliÄŸi ile davet edebilirler. Davet edilen devlet, katılım belgesini ABD hükümetine vererek bu antlaÅŸmaya taraf olabilir. ABD hükümetinin aldığı her bir katılma belgesinden tüm tarafları haberdar edecektir.” hükmünün yer aldığı hatırlatıldı.
Bu madde uyarınca NATO’nun izlediÄŸi temel yaklaşımlarından birini “açık kapı politikası”nın oluÅŸturduÄŸuna iÅŸaret edilen gerekçede, “Bu kapsamda ülkemizin Yunanistan ile birlikte 1952’de NATO’ya katılması ilk geniÅŸleme dalgasını teÅŸkil etmiÅŸtir. Bunu müteakip Almanya Federal Cumhuriyeti 1955; Ä°spanya 1982; Polonya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan 1999; Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovenya, Slovakya 2004; Arnavutluk ve Hırvatistan 2009; KaradaÄŸ 2017; Kuzey Makedonya ise 2020’de Ä°ttifaka katılmışlardır.” ifadelerine yer verildi.
Böylelikle NATO’nun üye sayısının 30’a ulaÅŸtığı aktarılan gerekçede, “NATO’nun geniÅŸlemesi bilhassa SoÄŸuk SavaÅŸ sonrası dönemde VaÅŸington AntlaÅŸması’nda ifadesini bulan demokrasi baÅŸta olmak üzere evrensel deÄŸerlerin Avrupa-Atlantik bölgesinde zemin kazanması ile özgür, demokratik ve bütünleÅŸmiÅŸ bir Avrupa hedefinin gerçekleÅŸtirilmesi yolundaki önemli gayret kulvarlarından birisi olmuÅŸtur.” denildi.
Türkiye’nin “açık kapı politikasını desteklediÄŸi” belirtilen gerekçede, ÅŸu deÄŸerlendirme yapıldı:
“Finlandiya ve Ä°sveç, NATO’nun en yakın iki ortağı olarak tanımlanmaktadır. Ä°ki ülke, Ä°ttifakla kapsamlı ve çok boyutlu iÅŸbirliÄŸi yürütmektedir. Aynı zamanda savunma ve güvenlik alanında sahip oldukları imkan ve yeteneklerle öne çıkmaktadır. Müttefik ülkelerin silahlı kuvvetleriyle yüksek birlikte çalışabilirlik düzeyini haiz bu yeteneklerle NATO’nun muhtelif harekatlarına ve misyonlarına da kapsamlı katkılarda bulunmaktadır. Her ikisi de AB üyesi olup savunma ve güvenlik konularında uzun bir süre tarafsızlık politikası izleyen Finlandiya ve Ä°sveç, Rusya’nın 24 Åžubat 2022’de Ukrayna’da baÅŸlattığı savaÅŸla birlikte NATO’ya katılımı tezekkür etmeye baÅŸlamışlardır. Bu süreçte eÅŸgüdüm içinde hareket eden bu iki ülke ulusal karar alma süreçlerini tamamlayarak 18 Mayıs 2022’de resmen NATO’ya üyelik baÅŸvurusunda bulunmuÅŸlardır.
Sürecin ilerletilebilmesi için Finlandiya ve Ä°sveç’ten terörle mücadele ile savunma sanayisi ihracatında uyguladıkları yaptırımların ve kısıtlamaların kaldırılması baÅŸta olmak üzere meÅŸru güvenlik kaygılarımızın giderilmesine yönelik somut adımlar atmaları tarafımızdan talep edilmiÅŸtir. Bu çerçevede 25 Mayıs 2022’de Ankara’da baÅŸlayan üç ülke heyetleri arasındaki görüşmeler bilahare NATO Genel Sekreterinin inisiyatifiyle Brüksel’de devam etmiÅŸtir. 28-30 Haziran 2022’de Madrid Zirvesi’nin hemen öncesinde NATO Genel Sekreterinin kolaylaÅŸtırıcılığında üzerinde mutabakat saÄŸlanan Üçlü Muhtıra üç ülkenin DışiÅŸleri Bakanları tarafından 28 Haziran 2022’de Madrid’de imzalanmıştır. Üçlü Muhtıra temelinde terörizmle mücadele ve savunma sanayisi ihracatındaki kısıtlamaların kaldırılması hususlarında beklentilerimizi karşılama taahhüdünde bulunmaları üzerine, NATO Madrid Zirvesi’nde, Üçlü Muhtıraya Zirve Bildirisi’nde atıfta bulunulması suretiyle Ä°sveç ve Finlandiya’nın NATO üyeliÄŸine davet edilmelerine muvafakatimiz verilmiÅŸ, anılan ülkeler Ä°ttifak’a katılım müzakerelerine baÅŸlamaya davet edilmiÅŸtir. Bu temelde her iki ülkenin NATO’ya Katılım Protokolleri, 5 Temmuz 2022’de Brüksel’de Müttefik ülkelerin NATO Daimi Temsilcileri tarafından imzalanmıştır. Böylece ‘davetli’ statüsünü kazanan Finlandiya ve Ä°sveç bu noktadan itibaren tüm NATO toplantılarına iÅŸtirak edebilmekte ve tasnife tabi olanlar dahil ilgili belgelere eriÅŸebilmektedir.”
Gerekçede, 28 müttefikin söz konusu katılım protokollerine dair iç onay süreçlerini tamamladığına deÄŸinilerek Macaristan’daki onay sürecine iliÅŸkin Macaristan Ulusal Meclisindeki görüşmelerin 1 Mart 2023 tarihi itibarıyla baÅŸladığı hatırlatıldı.
Ä°sveç ve Finlandiya’nın Ä°ttifak’a resmen ve hukuken katılımının, tüm üye ülkeler ile davetli ülkelerin katılım protokolünü kendi iç mevzuatlarına uygun olarak onaylamalarından sonra, her bir davetli ülkenin NATO’yu kuran VaÅŸington AntlaÅŸması’nı imzalamaya çaÄŸrılmasıyla ve bu ülkelerin kendi onay süreçlerini tamamlamalarıyla gerçekleÅŸeceÄŸi bildirilen gerekçede, ÅŸunlar kaydedildi:
“Finlandiya, Katılım Protokolü’nün onaylanmasına dair Kanunu 1 Mart 2023’te Parlamentosunda onaylamıştır. Üçlü Muhtırayla Finlandiya ve Ä°sveç’in bu belgedeki taahhütlerini somut olarak uygulamalarının takibi ve ilerlemenin gözden geçirilmesi amacıyla Daimi Ortak Mekanizma tesis edilmiÅŸtir. CumhurbaÅŸkanlığı ve DışiÅŸleri, Milli Savunma, İçiÅŸleri ve Adalet Bakanlıkları ile Milli Ä°stihbarat TeÅŸkilatı BaÅŸkanlığından yetkililerimizden müteÅŸekkil heyet üyelerimizin toplantılarına katıldığı Daimi Ortak Mekanizma, 26 AÄŸustos 2022’de Finlandiya’da, 24-25 Kasım 2022’de Ä°sveç’te ve son olarak 9 Mart 2023’de Brüksel’de olmak üzere üç defa toplanmıştır. Gelinen aÅŸamada, Üçlü Muhtıra’da kayıtlı taahhütler, Finlandiya’yla ikili iliÅŸkilerimiz, bu ülkenin NATO’yla mevcut ortaklık iliÅŸkisi ve birlikte çalışabilirliÄŸi bakımından eriÅŸilen seviye dikkate alındığında, Finlandiya’nın NATO’ya üyeliÄŸinin Türkiye’ninki dahil Avrupa-Atlantik güvenliÄŸine katkı saÄŸlayacağı düşünülmektedir. Bu mülahazalarla Finlandiya’nın Kuzey Atlantik AntlaÅŸması’na Katılımına Ä°liÅŸkin Protokol’ün onaylanmasının uygun olacağı deÄŸerlendirilmektedir.”
Kaynak: AA
