Moskova’daki Suriye konulu toplantı gündemi

Esed rejiminin ÅŸu ana kadar gösterdiÄŸi tavır göz önüne alındığında özellikle CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan ve rejim lideri BeÅŸÅŸar Esed arasında Rusya’nın arabuluculuÄŸunda dahi olsa bir zirvenin gerçekleÅŸmesi ÅŸimdilik pek mümkün görünmüyor.

AraÅŸtırmacı Mehmet Emin Cengiz, Moskova’da Türkiye, Rusya, Esed rejimi ve Ä°ran arasında dışiÅŸleri bakan yardımcıları düzeyinde gerçekleÅŸen Suriye konulu toplantıya dair deÄŸerlendirmeyi, 3 soruda AA Analiz için kaleme aldı.

1 • Toplantının amacı neydi?

Halihazırda 12 yılı geride bırakan Suriye krizinde, halkın büyük bölümü Esed rejimiyle psikolojik manada tamamen baÄŸlarını koparmış durumda ve hiçbir ÅŸekilde rejimle uzlaşıya varmamak için direniyor. Ancak rejimin, Ä°ran ve Rusya’nın desteÄŸiyle büyük katliamlar sonucu Suriye’de geniÅŸ toprak parçalarını Suriyeli muhalif gruplardan geri alması ve devletler düzeyinde rejimin askeri olarak muzaffer görülmesi nedeniyle dünyada Esed rejimine yönelik siyasi açılım politikası uygulanıyor. Rejim taraftarları bunu kendilerine uygulanan “bölgesel izolasyonun” bitmesi olarak okuma eÄŸiliminde.

Orta DoÄŸu ve Kuzey Afrika bölgesinde Arap Baharı süreci sonrasında farklı bölgesel güçler arasında gerilimin azaldığı ve muhtelif dosyalarda uzlaÅŸmaların olduÄŸu bir dönem yaÅŸanıyor. Bu süreç özellikle Joe Biden’ın Amerika BirleÅŸik Devletleri’nde (ABD) iktidara gelmesinden sonra ivme kazandı. Esed rejimi de bu cari bölgesel atmosferden ziyadesiyle yararlanmaya çabalıyor. Bu sürecin bir getirisi olarak pek çok Arap ülkesi Esed rejimiyle diplomatik kanalları açma ve rejimi Arap BirliÄŸine geri döndürme eÄŸiliminde. Esed rejiminin Arap BirliÄŸine dönmesine uzunca bir süre ayak direyen Suudi Arabistan bile son dönemde bu tavrını yumuÅŸatmışa benziyor. 6 Åžubat’ta yaÅŸanan deprem felaketinin ardından ekonomik darboÄŸazda da olan rejim bir nevi deprem diplomasisi izleyerek kendisine yönelik olumsuz tutumda bulunan ülkelerle iliÅŸki kurmaya çalışıyor. Türkiye de bölgedeki geliÅŸmelere bigane kalmayarak Esed rejimiyle hem ülkedeki Suriyeli sığınmacılarla hem de sınır güvenliÄŸiyle ilgili konuları görüşmek amacıyla diplomatik kanalların iÅŸletilmesine soÄŸuk bakmıyor.

2 • Toplantının gündemi neydi?

Bilhassa ülkede seçim sürecine girilen bir dönemde Türkiye, iç siyasette önemli yeri olan ve muhalefetin de sert bir dille eleÅŸtirdiÄŸi Suriyeli sığınmacı sorununa çözüm arıyor. Moskova’daki toplantıda sığınmacıların dönüşü, sınır güvenliÄŸi ve terör örgütü PYD/YPG’ye yönelik ortak mücadele gibi konuların ele alınmış olması kuvvetle muhtemel.

Moskova’daki görüşmelerden medyaya yansıyan çok detaylı bir bilgi mevcut deÄŸil. Türkiye ve Esed rejimi, kapalı kapılar ardında yürüyecek uzun ve zorlu bir sürecin ilk aÅŸamalarını yaşıyor. Åžunu da unutmayalım ki taraflar masaya Rusya’nın arabuluculuÄŸuyla oturuyor. Daha önce de tarafların toplanması ve müzakerelerde bulunması öngörülmüştü. Hatta ocak ayı gibi dışiÅŸleri bakanları seviyesinde bir görüşme olacağı DışiÅŸleri Bakanı Mevlüt ÇavuÅŸoÄŸlu tarafından belirtilmiÅŸti. Ancak, hem Türkiye ve Suriye’yi vuran deprem felaketi hem de Esed rejiminin çeÅŸitli ön koÅŸullar öne sürmesi süreci sekteye uÄŸrattı. En son mart ayının ortasında tarafların toplanması beklenirken rejimin Türkiye’yle görüşmek için Türk askerlerinin Suriye’den çekilmesini ve Ankara’nın muhalif güçlere verdiÄŸi desteÄŸi kesmesini ön ÅŸart olarak belirtmesi nedeniyle görüşmeler akamete uÄŸradı. Sınır güvenliÄŸi bakımından Türkiye’nin askerlerini yakın vadede Suriye’den çekmesi ise pek olası görünmüyor.

3 • Bu toplantı sonrasında Suriye meselesinin geleceğine dair neler söylenebilir?

2011 yılından bu yana Suriye’de yaÅŸanan yıkım ve Suriye kaynaklı sorunlar nedeniyle Türkiye’nin ödemek zorunda kaldığı bedeller oldu. Güncel durumda Türkiye ve Esed rejimi arasında ciddi bir güven sorunu olduÄŸu su götürmez bir gerçek. Dolayısıyla yakın vadede Suriye krizinin çözümü için bu görüşmelerden olumlu bir sonuç çıkması bir hayli zor. Hem güven bunalımının aşılması hem de bazı ortak noktalarda buluÅŸulması uzun ve sancılı bir süreç gerektiriyor.

Esed rejiminin ise Türkiye’de seçim sürecinin nihayete ermesini beklediÄŸi söylenebilir. Zira BeÅŸÅŸar Esed, Türk askerlerinin Suriye’den çekilmesi gibi taleplerinin kabul edilmeyeceÄŸini öngördüğü için seçim öncesi CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan’la bir resim vermekten imtina ediyor. Bununla birlikte iki tarafın da müzakerelerde karşılıklı çıkarları bulunuyor. Kısa vadede bir çözüme ulaşılamasa da sürecin uzun vadede iki tarafın istihbarat ve savunma konularından sorumlu kadrolarının yapacağı toplantılar üzerinden bir kıvama getirilmeye çalışılacağı ve dışiÅŸleri bakanları seviyesinde bir görüşmenin gerçekleÅŸmesi için çaba sarf edileceÄŸi söylenebilir.

[Mehmet Emin Cengiz, Al Sharq Strategic Research’de AraÅŸtırmacı]

* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Kaynak: AA