Öğrenci ayaklanmaları tarihte pek çok siyasi değişimin öncüsü oldu

ABD’nin New York kentindeki Columbia Ãœniversitesi’nde baÅŸlayan ve dünyanın dört bir yanına yayılan Filistin’e destek gösterileri, öğrenci hareketlerinin toplumsal ve siyasi deÄŸiÅŸimler üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşıdı.

AA muhabiri, üniversite öğrencilerinin Ä°srail’e yönelik protestolara yoÄŸun katılım göstermesinin ardından, tarihte etkili olan öğrenci ayaklanmalarını derledi.

Kuzey Carolina’nın Greensboro ÅŸehrinde, 1 Åžubat 1960’ta, siyahilere hizmet vermeyen ünlü bir kafe-market zinciri olan Woolworth’s maÄŸazasında Franklin McCain, Joseph McNeil, Ezell Blair Jr. ve David Richmond adlı 4 siyahi üniversite öğrencisi oturma eylemi yaptı.

Tarihe “Greensboro Dörtlüsü” olarak geçen gençlerin bu sessiz eylemi, kısa sürede tüm okula, oradan da eyaletlere yayıldı. Siyahilere yönelik ayrımcı politikaları protesto eden ve eÅŸitlik talep eden üniversite öğrencilerinin direniÅŸi, sivil haklar hareketi için önemli bir dönüm noktası oldu. Eylemlerin ardından 25 Temmuz’da kafe, siyahilere de hizmet vermeye baÅŸladı.

Bu tarihi eylem, ABD’deki sivil haklar mücadelesinin simge olaylarından biri olarak hafızalara kazındı ve birçok benzer oturma eylemine ilham kaynağı oldu.

1968 Columbia Üniversitesi protestoları

Nisan ayından bu yana Filistin’e destek gösterilerinin fitilini ateşleyen New York’taki Columbia Üniversitesi, 1968’de de protestoların merkeziydi. ABD’nin o dönem Vietnam’da sürdürdüğü savaşa tepki olarak üniversite öğrencileri savaş karşıtı gösteriler düzenlemeye başladı.

Üniversitenin, ABD Savunma Bakanlığına bağlı bir düşünce kuruluşu olan Institute for Defense Analyses (IDA) ile olan işbirliği, öğrenciler arasında tepkiye neden oldu.

Ayrıca kampüste ırk ayrımcılığını simgeleyen bir spor tesisine beyaz ve siyahi öğrencileri ayıracak ÅŸekilde iki ayrı giriÅŸin tasarlanması, siyahi öğrenciler arasında tepkiye karşılandı. Karar, güney eyaletlerindeki ayrımcı “Jim Crow” yasalarına benzetildi ve “Gym Crow” olarak adlandırıldı.

Yaklaşık 150 öğrenci, 23 Nisan 1968’de, okulun ana binası olan Hamilton Hall’u iÅŸgal etti. Bu iÅŸgal, kısa sürede üniversite genelinde ve diÄŸer ÅŸehirlere yayılan daha geniÅŸ çaplı eylemlere dönüştü. 30 Nisan 1968’de, iÅŸgalin yedinci gününde, New York polisi kampüse girerek protestocuları bastırdı. Müdahale sırasında 700’den fazla öğrenci darbedilerek gözaltına alındı. Polis müdahalesi, öğrenci hareketlerini daha da alevlendirdi ve ulusal medyada geniÅŸ yer buldu, bu da halkın tepkisinin artmasına neden oldu.

Yoğun baskılar sonucu, Columbia Üniversitesi Rektörü Grayson Kirk istifa etmek zorunda kaldı. Üniversite yönetimi, spor salonu projesini durdurdu ve IDA ile olan işbirliğini sonlandırdı.

1968 Fransa Mayıs olayları

Fransa’nın baÅŸkenti Paris’te, Ocak 1968’de, Nanterre Ãœniversitesi öğrencileri üniversite reformları ve toplumsal özgürlükler için protestolar düzenlemeye baÅŸladı. Mart ayında, Nanterre’deki protestolar büyüdü ve üniversite geçici olarak kapatıldı.

Nanterre Ãœniversitesi’nde baÅŸlayan protestolar, 3 Mayıs 1968’de Sorbonne Ãœniversitesi’ne yayıldı. Polis, Sorbonne Ãœniversitesi’ndeki öğrencileri zorla dağıttı ancak bu durum büyük tepki çekti. Öğrenci protestoları, kısa sürede işçilerin de katılımıyla geniÅŸ çaplı greve dönüştü. 20 Mayıs’ta, 10 milyon işçi greve katıldı, bu da o dönem için Fransa’nın neredeyse dörtte birine denk geliyordu.

Olaylar, dönemin CumhurbaÅŸkanı Charles de Gaulle’ün siyasi otoritesini ciddi ÅŸekilde sarstı. De Gaulle, 1969’da düzenlenen referandumu kaybetti ve istifa etmek zorunda kaldı. EÄŸitim alanındaysa iyileÅŸtirmeler yapıldı, işçi hakları geniÅŸletildi.

1970 Kent State silahlı saldırıları

ABD’de, 30 Nisan 1970’te, BaÅŸkan Richard Nixon, Amerikan kuvvetlerinin Kamboçya’yı iÅŸgal edeceÄŸini duyurdu. Bu, Vietnam Savaşı’nı geniÅŸleten bir karar olarak algılandı ve 1 Mayıs’ta Kent State Ãœniversitesi’nde savaÅŸ karşıtı gösteriler baÅŸladı.

Öğrenciler, Kamboçya’ya yönelik askeri operasyonu protesto etmek ve Vietnam Savaşı’nın sona ermesi için kampüste eylem yaptı. 2 Mayıs gecesi, Ohio Valisi James Rhodes, Kent State Ãœniversitesi’ne Ulusal Muhafızları gönderdi ancak 4 Mayıs’ta, üniversite kampüsünde daha büyük protestolar düzenlendi. Yüzlerce öğrenci, kampüsün merkezi olan Commons alanında toplandı. Göstericiler ile Ulusal Muhafızlar arasında gerginlik artınca bazı muhafızlar aniden göstericilere ateÅŸ açtı. 4 öğrenci hayatını kaybetti, 13 öğrenci yaralandı.

Tarihe Kent State katliamı olarak geçen olay, ülke genelinde büyük öfkeye yol açtı. YaÅŸananlar, Vietnam Savaşı’na karşı protestoların daha da yoÄŸunlaÅŸmasına neden oldu ve hükümetin savaÅŸ politikasını sorgulayan daha geniÅŸ kamuoyu tartışmasını tetikledi. BaÅŸkan Nixon ve yönetimi, büyük eleÅŸtirilerle karşılaÅŸtı. Pek çok siyasi analiste göre, bu olay Nixon’un siyasi hayatını bitiren baÅŸlangıçtı.

1976 Soweto Ayaklanması

Güney Afrika’da 1900’lü yıllarda pek çok ayrımcı politikaya maruz kalan siyahiler, 1974’te tüm okullarda eÄŸitimin, siyahilerin hakim olmadığı Ä°ngilizce ve Afrikaans dilinde yapılması kararına karşı ayaklanma baÅŸlattı.

Johannesburg’un bir banliyösü olan ve siyahi Güney Afrikalıların yaÅŸadığı Soweto’da, 16 Haziran 1976’da, yaklaşık 20 bin öğrenci, Afrikaans dilinde eÄŸitim zorunluluÄŸuna karşı barışçıl bir protesto düzenledi. Gösteriler, Afrikaans’ın eÄŸitim dili olarak kullanılmasına karşı duyulan hoÅŸnutsuzluÄŸu ifade ediyordu ancak polis, protestoyu dağıtmak için sert müdahalede bulundu.

Göstericilere göz yaÅŸartıcı gaz ve gerçek mermilerle müdahale edildi. Çıkan olaylarda 176 kiÅŸinin hayatını kaybettiÄŸi açıklandı ancak gerçek sayının 700’ün üzerinde olduÄŸu tahmin ediliyor.

Soweto ayaklanması dünya genelinde büyük yankı uyandırdı. Birçok ülke Güney Afrika’ya karşı ekonomik ve diplomatik yaptırımlar uygulamaya baÅŸladı. Ayrıca eÄŸitim sisteminde de bazı deÄŸiÅŸiklikler yapıldı. Afrikaans dilinin zorunlu eÄŸitim dili olarak kullanılmasından vazgeçildi.​​​​​​​

Kaynak: AA