Dondurucu soğukta yazılan destan: Sarıkamış Harekatı

Osmanlı ve Rus orduları arasında geçen Kafkas Cephesi muharebesinin en önemli dönüm noktası olarak bilinen Sarıkamış Harekatı’nda çatışma, hastalık ve dondurucu soÄŸuklar nedeniyle ÅŸehit düşen Türk askerleri, her yıl anılıyor.

1. Dünya Savaşı’nda Rus iÅŸgaline karşı baÅŸlatılan ve çok sayıda askerin Allahuekber ve SoÄŸanlı daÄŸları baÅŸta olmak üzere yöredeki çatışmalar ve dondurucu soÄŸuklar nedeniyle ÅŸehit düştüğü Sarıkamış Harekatı’nın acı hatıraları unutulmuyor.

Ä°ÅŸgal altındaki toprakları kurtarmak için Allahuekber ve SoÄŸanlı daÄŸları baÅŸta olmak üzere, Kars’ın Sarıkamış ilçesinde 1. Dünya Savaşı’nda ÅŸehit olan askerler için yurdun dört bir yanında etkinlikler düzenlenecek.

Rusların sıcak denizlere inme hayalini engellemek için baÅŸlatılan ve “son 140 yılın en acı olaylarından biri” olarak nitelendirilen harekat nedeniyle, her yıl ocak ayının ilk haftasında ÅŸehit askerleri anmak için programlar yapılıyor.

Kafkas Ãœniversitesi Dede Korkut EÄŸitim Fakültesi Öğretim Ãœyesi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. YaÅŸar Kop, AA muhabirine, Sarıkamış Harekatı’ndan ders çıkartılması gerektiÄŸini söyledi.

Sarıkamış Harekatı öncesinde MehmetçiÄŸin Azap ve Köprüköy muharebelerinde Rus ordusuna kayıplar verdirdiÄŸini anlatan Kop, “Sarıkamış, Çanakkale’nin ön sözü, burası karın bile kapkara yaÄŸdığı bir yer, burası Kerbela’nın Kars’taki modeli olarak adlandıracağımız bir yer.” dedi.

“Günah keçisi olarak gösterilen Enver PaÅŸa bu savaşı istemiyordu. Ama sanki birileri bu savaÅŸa sürüklensin, bu savaÅŸ yapılsın diye peÅŸi sıra birkaç tane olay meydana gelmiÅŸtir” diyen Kop, bunlardan ilkinin 7 ve 17 Kasım’da meydana gelen, 7 bin Rus askerinin öldüğü Azap ve Köprüköy muharebeleri olduÄŸunu belirtti.

O dönemde 3. Orduya baÄŸlı 9. 10. ve 11. Kolordunun bulunduÄŸunu, 10. Kolordunun başındaki Hafız Hakkı PaÅŸa’nın “PaÅŸam biz bu savaşı kazanırız” diyerek Enver PaÅŸa’yı bir nevi ikna ettiÄŸini dile getiren Kop, Enver PaÅŸa’nın bunu kabul ettiÄŸini çünkü daha o dönemde havanın çok çetin ve soÄŸuk olmadığını belirtti.

Karadeniz’de 3 geminin batırılmasıyla savaşın kaderinin de deÄŸiÅŸtiÄŸini ifade eden Kop, “Savaşın gerçek kaderini deÄŸiÅŸtiren üç gemi 6-7 Kasım’da maalesef Karadeniz EreÄŸlisi’nde batmış. Ne vardı o gemilerde? Elbette ki top, uçak, mühimmat, bir tek seferlik kullanılacak o askeri malzemelerden ve bunların haricinde ortalama 60 bin askerin tüm giysilerini donatacak malzemeler vardı.” dedi.

Savaşın kaybedilmesindeki nedenleri sıralayan Kop, şunları kaydetti:

“Aslında baktığımızda bir savaÅŸ kaybettik, kaybetmemizin sebeplerinden biri, 3. Ordunun başında bulunan Hasan Ä°zzet PaÅŸa’nın bölgeyi bilmeden bölgeye komutan olarak atanması. Kendisi daha paÅŸa rütbesinde olmamasına raÄŸmen, onun yerinde gözü olan Hafız Hakkı PaÅŸa’nın 10. Kolordudayken bir rapor hazırlayıp bunu Enver PaÅŸa’ya sunması. Enver PaÅŸa’nın bu görevi hemen yer deÄŸiÅŸtirip onu oraya atamış olması. Atadıktan sonra kendisinin Oltu’yu aldıktan sonra Selim-Sarıkamış arasını ve o ÅŸoseyi kesip bugün kullanılan kara yolunu kestikten sonra biz Sarıkamış’ı kuÅŸatalım emrine maalesef yine uyulmaması. Orada günde en fazla 4 kilometre yürütülmesi gerekirken 19-20 hatta 40 kilometre yürütülmüş olması savaşın kaderini deÄŸiÅŸtirmiÅŸtir.”

Savaşın seyri için önemli olan bir olayın da “gecikme meselesi” olduÄŸuna dikkati çeken Kop, “10. Kolordu baÅŸta olmak üzere askeri teçhizatın ve mürettebatın doÄŸuya sevk edilmesi esnasında önce deniz yolunun tercih edilip sonrasında kara yolunun seçilmiÅŸ olması ortalama 3,5 hafta savaşın gecikmesine vesile olmuÅŸtu ki bu ise tüm olayları maalesef derinden etkileyecek bir durumdur.” diye konuÅŸtu.

Kaynak: AA